Cyberbezpieczeństwo OT
Zdalny dostęp do systemów ICS - zasady bezpieczeństwa
Zdalny dostęp do sieci OT krok po kroku: osobna strefa, MFA, zatwierdzanie i nagrywanie sesji, dostęp czasowy i procedura odcięcia według IEC 62443, NIST i CISA.
Opublikowano Zaktualizowano 22 min czytania

Spis treści
- Dlaczego zdalny dostęp do OT potrzebuje własnych zasad
- Incydenty, w których zawiódł zdalny dostęp
- Strefy i korytarze dla zdalnego dostępu
- 17 zasad bezpiecznego zdalnego dostępu do OT
- Jak ocenić rozwiązanie zdalnego dostępu
- Lista kontrolna zdalnego dostępu do OT
- Kilka liczb
- Gdzie pomagamy
- Podstawa techniczna
- Powiązane artykuły
- Źródła
Serwisant dostawcy łączy się ze sterownikiem w nocy, bo linia stoi. Połączenie zestawione na jedną awarię może zostać otwarte na lata, z tym samym hasłem. Każdy, kto pozna to hasło, ma do procesu tę samą drogę co serwisant.
Z ostrzeżeń CISA, raportu CERT Polska i wytycznych NIST wynika, że:
- atakujący wchodzą do sieci OT przez podatne urządzenia brzegowe i panele operatorskie dostępne z internetu, a dalej korzystają z domyślnych haseł,
- CISA zaleca usunąć połączenia OT z publicznego internetu, a zdalny dostęp prowadzić przez VPN z MFA odpornym na phishing,
- NIST zaleca inicjować połączenie od strony sieci OT i odbierać dostęp, gdy przestaje być potrzebny.
Dlaczego zdalny dostęp do OT potrzebuje własnych zasad
Rozwiązanie przeniesione z sieci biurowej, czyli VPN i pulpit zdalny z jednym hasłem, daje serwisantowi więcej, niż potrzebuje. Atakujący, który przejmie to hasło, dostaje tyle samo. Według NIST środowiska OT różnią się od IT w kilku cechach, które zmieniają sposób zabezpieczania.
| Cecha | IT | OT |
|---|---|---|
| Priorytet | Najważniejsze są poufność i integralność danych. | Najważniejsze jest bezpieczeństwo ludzi, a potem ochrona procesu. |
| Przestoje | Chwilowy przestój nie jest dużym ryzykiem, a restart systemu bywa dopuszczalny. | Nawet chwilowy przestój bywa niedopuszczalny, a przestoje planuje się z wyprzedzeniem dni lub tygodni. |
| Zmiany oprogramowania | Poprawki instaluje się szybko, często automatycznie. | Zmiany trzeba dokładnie przetestować i wdrażać stopniowo, często przez dostawcę systemu. |
| Czas życia | Komponenty działają zwykle od trzech do pięciu lat. | Komponenty działają zwykle od 10 do 15 lat, a czasem dłużej. |
| Wsparcie | Wsparcie zapewnia wielu dostawców. | Wsparcie zapewnia często jeden dostawca. |
| Uwierzytelnianie | Systemy obsługują standardowe mechanizmy logowania. | Część komponentów obsługuje tylko jeden składnik uwierzytelniania albo żadnego. |
Sterownik bez uwierzytelniania wykona polecenie każdego, kto do niego dotrze. Dlatego zabezpieczenia należy umieścić na drodze do sterownika: w bramie dostępowej, w serwerze przesiadkowym i w zaporach między strefami. To jedna z warstw obrony w głąb.
Incydenty, w których zawiódł zdalny dostęp
| Incydent | Co się stało | Wniosek dla zdalnego dostępu |
|---|---|---|
| Colonial Pipeline, maj 2021 | Atakujący weszli przez nieużywany profil VPN z uwierzytelnianiem jednoskładnikowym i zaszyfrowali systemy IT. Firma prewencyjnie wyłączyła rurociąg, bo nie mogła wykluczyć naruszenia systemu OT. | Należy usuwać nieużywane profile i konta oraz wymagać MFA, bo atak na IT wystarczył, żeby zatrzymać OT. |
| Oldsmar, luty 2021 | Ustawienie dozowania wodorotlenku sodu zmieniono zdalnie ze 100 do 11 100 ppm, a operator cofnął zmianę. Przyczyna pozostaje niewyjaśniona. | Należy chronić nastawy krytyczne limitami wartości i drugim potwierdzeniem, bo pomyłka i włamanie dają ten sam skutek. |
| Atak na polską energetykę, grudzień 2025 | Według CISA atakujący weszli przez podatne urządzenia brzegowe i dotarli do HMI i RTU dzięki domyślnym hasłom. Na ponad 30 farmach uszkodzili oprogramowanie RTU, co odcięło je od operatora sieci. | Należy łatać urządzenia brzegowe i zmieniać fabryczne hasła, bo to one otworzyły drogę do sterowników. |
| Volt Typhoon, ostrzeżenie z lutego 2024 | Według CISA grupa wchodziła przez podatne zapory i bramy VPN, a w sieciach IT przygotowywała przejście do OT. W niektórych sieciach utrzymywała dostęp co najmniej pięć lat. | Należy traktować urządzenia brzegowe jak część systemu sterowania i zbierać ich logi centralnie. |
| Prorosyjskie grupy haktywistów, ostrzeżenie z grudnia 2025 | Według CISA grupy szukały w internecie usług VNC i łamały słabe lub domyślne hasła. Przez VNC zmieniały na panelach HMI nastawy, wyłączały alarmy i zatrzymywały urządzenia. | Należy usunąć panele HMI z internetu, a konta zdalne ograniczyć do podglądu tam, gdzie zmiany nie są potrzebne. |
W lutym 2021 r. w stacji uzdatniania wody w Oldsmar na Florydzie ustawienie dozowania wodorotlenku sodu zmieniono zdalnie ze 100 do 11 100 ppm, a operator cofnął zmianę. Szeryf hrabstwa Pinellas przedstawił to jako włamanie. FBI poinformowało w 2023 r., że nie zdołało potwierdzić ukierunkowanego włamania. Były zarządca miasta wskazał na błąd pracownika. FBI i pracownik nie potwierdzili tej wersji, więc przyczyna pozostaje niewyjaśniona.
Według CISA prawdopodobne jest, że do dostępu posłużyły słabe hasła i przestarzały system operacyjny. CISA nie potwierdziła użycia oprogramowania do zdalnego pulpitu. Wniosek dla OT jest ten sam w obu wersjach: zdalna zmiana nastawy bez limitu wartości i bez drugiego potwierdzenia jest niebezpieczna. Zabezpieczenia muszą działać także wtedy, gdy pomyli się uprawniona osoba.
Strefy i korytarze dla zdalnego dostępu
Zdalny dostęp, który trafia wprost do sieci sterowania, omija wszystkie strefy, które firma zaprojektowała. Według IEC 62443-3-2 organizacja grupuje zasoby w strefy na podstawie oceny ryzyka. Norma zaleca, żeby urządzenia łączące się z systemem przez sieci zewnętrzne ująć w osobnej strefie z własnymi wymaganiami. Uzasadnia to tym, że dostęp zdalny leży poza fizyczną granicą systemu.
Połączenie strefy dostępu zdalnego z siecią OT jest korytarzem, czyli kontrolowanym kanałem komunikacji między strefami. Należy go chronić jak każdy inny korytarz. Docelowy poziom bezpieczeństwa strefy (SL-T, poziom, który strefa ma osiągnąć) wynika z oceny ryzyka. Norma nie narzuca metody jego ustalania i nie wiąże go z rodzajem połączenia.
NIST opisuje strefę DMZ, czyli sieć pośrednią między siecią firmową a OT, jako granicę, na której organizacja egzekwuje reguły ruchu. IEC 62443-3-3 wymienia DMZ jako przykład skutecznej architektury granicy. Projekt stref opisuje artykuł o segmentacji sieci OT.
17 zasad bezpiecznego zdalnego dostępu do OT
| Grupa | Zasady | Co ustala |
|---|---|---|
| Architektura | 1-4 | Grupa ustala, którędy prowadzi połączenie i kto je inicjuje. |
| Uwierzytelnianie i uprawnienia | 5-8 | Grupa ustala, kto może wejść, na czyje zatwierdzenie i z jakimi prawami. |
| Monitorowanie i zapis | 9-12 | Grupa ustala, co widać w trakcie sesji i co zostaje po niej. |
| Co udostępniać zdalnie | 13-15 | Grupa ustala, których systemów nie udostępnia się wcale, jak przechodzą pliki i jak długo działa dostęp. |
| Utwardzanie i odcięcie | 16-17 | Grupa ustala, jak chronić urządzenia dostępowe i jak szybko zamknąć dostęp przy incydencie. |
Architektura
Zasada 1. Należy zbudować dostęp z dwóch przeskoków, z innym protokołem i innymi poświadczeniami na każdym z nich.
Pierwszy przeskok prowadzi z internetu do strefy dostępu zdalnego, na przykład przez VPN. Drugi prowadzi z tej strefy do sieci OT przez serwer przesiadkowy albo bramę dostępu zdalnego. Serwer przesiadkowy (jump server) to komputer, przez który wolno wejść dalej, i tylko on ma połączenie z siecią OT.
Nie należy prowadzić jednego protokołu, na przykład RDP, z internetu przez DMZ aż do stacji w sieci OT. Dlaczego: jedna podatność w tym protokole albo jedno skradzione hasło otwiera wtedy całą drogę.
Zasada 2. Należy inicjować połączenie od strony sieci OT.
Zapora blokuje wszystkie połączenia przychodzące do sieci OT, a komponent w sieci OT sam zestawia połączenie do strefy dostępu zdalnego. NIST wymienia inicjowanie połączenia ze środowiska OT wśród praktyk dla dostępu tymczasowego. Dlaczego: w sieci OT nie ma portu, który stale czeka na połączenie z zewnątrz.
Zapory na granicach stref należy ustawić tak, żeby domyślnie blokowały ruch i przepuszczały tylko ruch jawnie dopuszczony. Każdą dopuszczoną regułę należy zapisać z adresem źródłowym, adresem docelowym, portem i uzasadnieniem. Dlaczego: reguła bez zapisanego powodu zostaje w zaporze po zakończeniu prac.
Zasada 3. Należy umieścić serwery pośredniczące w strefie DMZ z zaporami po obu stronach.
Serwer przesiadkowy, brama dostępowa i stacja do skanowania plików stoją w DMZ. Na serwerach w DMZ nie należy przechowywać danych produkcyjnych. Dlaczego: przejęty serwer w DMZ daje atakującemu tylko serwer pośredniczący, a dane i sterowniki zostają za drugą zaporą.
Reguły zapór należy ustawić tak, żeby przepuszczały ruch tylko między sąsiednimi poziomami sieci. NIST podaje przykład: urządzenie z sieci firmowej nie łączy się wprost ze sterownikiem ani z panelem operatorskim.
Zasada 4. Należy usunąć z internetu każde urządzenie OT.
Dotyczy to portów przekierowanych na sterowniki, paneli HMI z usługą VNC, modemów komórkowych i bram VPN uruchomionych wprost na urządzeniach OT. CISA zaleca usunięcie połączeń OT z publicznego internetu. Dlaczego: w ostrzeżeniu z grudnia 2025 roku CISA opisuje grupy, które wyszukiwały w internecie panele HMI z VNC i logowały się na domyślne hasła.
Ekspozycję należy regularnie sprawdzać z zewnątrz skanerem powierzchni ataku, na przykład Tenable One. Każda usługa OT widoczna od strony internetu oznacza naruszenie tej zasady.
| Protokół | Port w rejestrze IANA | Gdzie występuje |
|---|---|---|
| Modbus TCP | 502 | Protokół występuje w sterownikach, RTU i czujnikach. |
| ISO-TSAP (S7comm) | 102 | Protokół występuje w sterownikach Siemens S7. |
| OPC UA | 4840 | Protokół występuje w serwerach danych procesowych i w nowszych sterownikach. |
| EtherNet/IP | 44818 | Protokół występuje w sterownikach i napędach. |
| BACnet | 47808 | Protokół występuje w automatyce budynkowej. |
| DNP3 | 20000 | Protokół występuje w energetyce i wodociągach. |
| VNC (RFB) | 5900 | Usługa służy do podglądu i obsługi paneli operatorskich na odległość. |
Uwierzytelnianie i uprawnienia
Zasada 5. Należy wymagać MFA przy każdym dostępie zdalnym, najlepiej w odmianie odpornej na phishing.
MFA (uwierzytelnianie wieloskładnikowe) wymaga od użytkownika co najmniej dwóch rodzajów dowodu, na przykład hasła i klucza sprzętowego. CISA zaleca dla dostępu zdalnego do OT MFA odporne na phishing. NIST uznaje MFA za przyjętą dobrą praktykę dostępu zdalnego do aplikacji OT.
MFA należy wymusić w bramie dostępowej i na serwerze przesiadkowym. Dlaczego: część komponentów OT nie obsługuje uwierzytelniania wieloskładnikowego, więc sterownik nie sprawdzi drugiego składnika sam.
IEC 62443-3-3 przypisuje MFA dla dostępu przez sieci niezaufane do poziomu SL 3, a poziom docelowy wynika z oceny ryzyka. Norma dopuszcza, żeby polityka organizacji wymagała MFA dla każdego dostępu zdalnego niezależnie od poziomu.
| Metoda | Odporność na phishing | Uwagi dla OT |
|---|---|---|
| Klucz sprzętowy FIDO2 (WebAuthn) | Metoda jest odporna, bo wiąże odpowiedź z nazwą serwisu. | Należy sprawdzić, czy brama dostępowa i klient obsługują WebAuthn. |
| Karta inteligentna z certyfikatem, np. PIV | Metoda jest odporna, bo wiąże uwierzytelnienie z kanałem TLS. | Stacja, z której łączy się użytkownik, potrzebuje czytnika kart. |
| Token sprzętowy z kodem jednorazowym (TOTP) | Metoda nie jest odporna, bo użytkownik wpisuje kod ręcznie. | Token działa bez telefonu, więc pasuje do zakładów, które nie dopuszczają telefonów. |
| Aplikacja z kodem w telefonie | Metoda nie jest odporna, bo użytkownik wpisuje kod ręcznie. | Metoda wymaga telefonu na obiekcie. |
| Kod SMS | Metoda nie jest odporna, a NIST SP 800-63B-4 ogranicza jej użycie. | Nie należy jej stosować przy dostępie do OT, bo kod można przejąć po zamianie karty SIM albo przeniesieniu numeru. |
Zasada 6. Należy wymagać, żeby osoba po stronie OT zatwierdziła każdą sesję.
Serwisant składa wniosek o dostęp, inżynier utrzymania ruchu go zatwierdza, a brama wydaje dostęp na określony czas. NIST zaleca zatwierdzanie każdej sesji zdalnej konserwacji i informowanie personelu operacyjnego o planowanych pracach. Dlaczego: operator wie, kto pracuje na instalacji, i może przerwać prace, gdy proces tego wymaga.
W obiektach bez stałej obsługi, na przykład na odległych farmach wiatrowych, sesję może zatwierdzić centrum dyspozytorskie. Zatwierdzenie może też wynikać z harmonogramu okien serwisowych, który ktoś zatwierdził wcześniej.
Zasada 7. Należy dać każdemu użytkownikowi zdalnemu osobne konto.
Konto dostawcy należy przypisać do konkretnej osoby i konkretnego zlecenia. Nie należy używać kont współdzielonych, takich jak “serwis_dostawca1”. Dlaczego: ze wspólnego konta nie da się ustalić, kto wykonał zmianę w sterowniku.
Konta nieużywane należy wyłączać po okresie ustalonym w polityce. CIS Controls podają 45 dni nieaktywności, a CISA zaleca wyłączanie nieużywanych kont przy konfiguracji dostępu zdalnego. Konta dostępu do OT należy prowadzić poza domeną firmową albo zapisać ocenę ryzyka wspólnych kont. Dlaczego: NIST zaleca ocenić ryzyko, że konto przejęte w IT otworzy drogę do OT.
Blokadę konta po kilku nieudanych logowaniach należy włączyć w bramie dostępowej. Na stanowiskach operatorów nie należy jej stosować. Dlaczego: IEC 62443-3-3 ostrzega, że automatyczna blokada nie może utrudnić operatorowi reakcji w sytuacji awaryjnej.
Zasada 8. Należy dać użytkownikowi zdalnemu tylko te uprawnienia, których potrzebuje do zlecenia.
Należy rozdzielić role: odczyt parametrów sterownika, zmianę programu sterownika oraz uruchamianie i zatrzymywanie procesu. Serwisant, który diagnozuje usterkę, dostaje tylko odczyt. Prawo zapisu dostaje na czas zatwierdzonego okna serwisowego.
Nastawy krytyczne należy chronić niezależnie od tego, kto się loguje. Sterownik albo system SCADA odrzuca wartości spoza fizycznie wiarygodnego zakresu, a każda zmiana nastawy uruchamia alarm. Zmiana nastawy krytycznej wymaga zatwierdzenia przez drugą osobę.
IEC 62443-3-3 podaje zmianę nastawy krytycznego procesu jako przykład działania wymagającego dwóch zatwierdzeń. Norma zastrzega, że dwóch zatwierdzeń nie stosuje się, gdy trzeba natychmiast chronić ludzi, na przykład przy awaryjnym wyłączeniu.
Monitorowanie i zapis
Zasada 9. Należy zapisywać i monitorować cały ruch dostępu zdalnego.
Każdy wpis w dzienniku zawiera znacznik czasu, źródło, czyli urządzenie, proces albo konto, oraz kategorię, typ, identyfikator i wynik zdarzenia. Alarm powinien powstać przy połączeniu w nietypowej godzinie, z nowego adresu, przy zapisie do sterownika i przy zmianie programu.
Zapora z głęboką inspekcją pakietów (DPI) czyta adresy, porty i treść poleceń protokołu przemysłowego. W Modbus TCP każde polecenie ma kod funkcji, który mówi, czy polecenie czyta, czy zmienia dane.
| Kod funkcji Modbus | Co robi | Co należy zrobić |
|---|---|---|
| 01-04 | Polecenia czytają cewki, wejścia dyskretne i rejestry. | Należy je dopuścić z SCADA i HMI i zapisywać w dzienniku. |
| 05, 06, 15, 16 | Polecenia zapisują jedną lub wiele cewek albo rejestrów. | Należy je dopuścić tylko ze stacji inżynierskich w zatwierdzonym oknie serwisowym. |
| 21, 22, 23 | Polecenia zapisują rekord pliku, zapisują rejestr z maską oraz jednocześnie czytają i zapisują wiele rejestrów. | Należy je traktować jak zapis, bo reguła blokująca tylko kody 05, 06, 15 i 16 przepuści zmianę danych. |
| 08 | Polecenie służy do diagnostyki, a specyfikacja przeznacza je wyłącznie dla łącza szeregowego. | Należy je blokować w ruchu z sieci niezaufanych. |
| 43 z podkodem 14 | Polecenie odczytuje identyfikację urządzenia: producenta, kod produktu i wersję. | Należy je blokować w ruchu z sieci niezaufanych, bo ujawnia dane do wyszukania podatności. |
Zasada 10. Należy zakończyć szyfrowany tunel w strefie dostępu zdalnego i zestawić do OT osobną sesję.
Tunel VPN kończy się w DMZ, a do sieci OT prowadzi nowa sesja z serwera przesiadkowego. Dlaczego: NIST zwraca uwagę, że system wykrywania włamań nie oceni ruchu zaszyfrowanego, więc tunel do samego sterownika ukrywa polecenia przed monitorowaniem.
W kliencie VPN należy wyłączyć dzielenie tunelu (split tunneling), czyli jednoczesne połączenie z siecią firmy i z internetem. Dlaczego: komputer serwisanta z dzielonym tunelem łączy sieć OT z internetem.
Zasada 11. Należy nagrywać sesje do systemów krytycznych i przechowywać nagrania poza zasięgiem nagrywanych osób.
Nagranie obrazu sesji i wpisywanych poleceń pokazuje po incydencie, co dokładnie zrobił użytkownik. Nagrania należy przechowywać w osobnym systemie i chronić kryptograficznie przed zmianą. Dlaczego: użytkownik, który ma dostęp do własnych nagrań, może je usunąć.
Zakres nagrywania należy ustalić z prawnikiem. Dlaczego: nagranie rejestruje pracę ludzi, także pracowników dostawcy, a NIST zaleca prowadzić audyt sesji w porozumieniu z doradcą prawnym i zgodnie z przepisami.
Zasada 12. Należy dać operatorowi podgląd aktywnych sesji i możliwość ich zakończenia.
Operator widzi, kto jest połączony i z czym, i może zakończyć sesję jednym działaniem. Sesja kończy się sama po okresie bezczynności, który ustala polityka. IEC 62443-3-3 przypisuje zdolność kończenia sesji zdalnej do poziomu SL 2 i dopuszcza ograniczenie jej do sesji monitorowania i konserwacji.
Przed wgrywaniem oprogramowania do sterownika należy przedłużyć sesję i zapisać uzasadnienie. Dlaczego: rozłączenie w trakcie wgrywania przerywa operację w połowie.
Co udostępniać zdalnie
Zasada 13. Nie należy udostępniać zdalnie systemów bezpieczeństwa funkcjonalnego.
Dotyczy to systemów SIS, czyli zabezpieczeniowych systemów przyrządowych, które samoczynnie wyłączają proces. Dotyczy też systemów awaryjnego wyłączania, wykrywania pożaru i gazu oraz każdego systemu, którego błąd zagraża życiu lub środowisku. Dlaczego: błąd w logice takiego systemu wyłącza ostatnią warstwę ochrony ludzi.
Według IEC 62443-3-2 zasoby bezpieczeństwa funkcjonalnego muszą leżeć w strefach oddzielonych logicznie lub fizycznie od pozostałych. Zmiany logiki tych systemów należy wykonywać na miejscu, w procedurze zarządzania zmianą (MOC).
Zasada 14. Należy skanować w DMZ każdy plik przesyłany do sieci OT.
Pliki z oprogramowaniem, konfiguracją i poprawkami trafiają najpierw na stację do skanowania plików w DMZ. Stacja nie ma stałego połączenia z siecią OT, skanuje pliki kilkoma silnikami antywirusowymi i zapisuje, kto przesłał każdy plik. Dlaczego: NIST zaleca ochronę przed złośliwym kodem w punktach wejścia do systemu.
Stacja przyjmuje tylko typy plików potrzebne do prac, na przykład eksport projektu sterownika. Pliki przechodzą do OT kontrolowanym kanałem, a każdy transfer ma zatwierdzone zlecenie.
Zasada 15. Należy włączać dostęp tylko na czas prac.
Konto aktywuje się na podstawie zatwierdzonego wniosku, działa w określonym oknie czasowym i wyłącza się samo po jego końcu. Ten model nazywa się dostępem na żądanie (just-in-time, JIT). NIST zaleca automatyczne wyłączanie kont tymczasowych i liczniki czasu, które odbierają dostęp zdalny.
Dlaczego: konto serwisowe, które działa miesiące po pracach, jest drogą, której nikt nie pilnuje. Taką drogą był w Colonial Pipeline profil VPN, którego nikt już nie używał.
Utwardzanie i odcięcie
Zasada 16. Należy utwardzić każde urządzenie na drodze dostępu zdalnego.
Serwer przesiadkowy, brama VPN i urządzenia brzegowe mają tylko funkcje potrzebne do pracy. Pozostałe usługi, porty i programy należy wyłączyć. Dlaczego: każda zbędna usługa to dodatkowa podatność na urządzeniu, które widać z zewnątrz.
- Serwer przesiadkowy ma dwie karty sieciowe, jedną do DMZ i jedną do OT, bez przekazywania ruchu między nimi.
- Na serwerze przesiadkowym schowek i przesyłanie plików są wyłączone, chyba że zlecenie ich wymaga.
- Zapora na serwerze przyjmuje połączenia tylko z bramy VPN i wysyła je tylko do zapisanych adresów w sieci OT.
- Urządzenia brzegowe mają poprawki instalowane w pierwszej kolejności, bo w opisanych atakach to one były punktem wejścia.
- Urządzenia brzegowe nie przechowują poświadczeń ani kont administratora domeny, bo CISA zaleca je usunąć po atakach Volt Typhoon.
- Urządzenia, dla których producent nie wydaje poprawek, są wymienione albo oddzielone i dodatkowo monitorowane.
- Logi z bram VPN i zapór trafiają do jednego, centralnego miejsca.
Konfigurację IPsec VPN należy oprzeć na NIST SP 800-77r1. Nie należy używać 3DES, MD5, SHA-1 ani grup Diffie-Hellmana 2 i 5. Dlaczego: NIST nie zatwierdza grup 2 i 5, a zamiast tych algorytmów zaleca AES z SHA-2 i grupą 14 albo grupą eliptyczną 19, 20 lub 21.
Zasada 17. Należy przygotować i przećwiczyć procedurę natychmiastowego odcięcia dostępu zdalnego.
Obsługa incydentu według NIST obejmuje przygotowanie, wykrycie i analizę, powstrzymanie, usunięcie skutków i odtworzenie. Procedura odcięcia ma zapisany krok dla każdego z tych etapów. Dlaczego: w trakcie incydentu nikt nie ma czasu ustalać, kto może wyłączyć VPN.
- Zapora ma gotowe reguły, które blokują cały ruch dostępu zdalnego i włączają się jednym poleceniem.
- Urządzenia zdalnego dostępu są oznaczone, żeby obsługa mogła je szybko fizycznie odłączyć.
- Lista kontaktów mówi, kto decyduje o odcięciu, kto je wykonuje i kogo należy powiadomić, w tym dostawców z aktywnymi sesjami.
- Procedura opisuje, jak bezpiecznie przerwać trwające prace serwisowe i zapisać stan instalacji.
- Zespół ćwiczy procedurę w terminie zapisanym w planie reagowania i mierzy czas od decyzji do pełnego odcięcia.
Odcięcie od sieci zewnętrznych nie może zatrzymać funkcji niezbędnych dla procesu. CISA zaleca też ćwiczyć pracę ręczną i zaplanować postępowanie na wypadek urządzeń OT, które przestały działać.
Jak ocenić rozwiązanie zdalnego dostępu
Rozwiązanie zdalnego dostępu należy ocenić według tych samych zasad, niezależnie od producenta i ceny.
| Pytanie | Co należy sprawdzić |
|---|---|
| Czy połączenie inicjuje strona OT? | Należy sprawdzić, czy zapora do sieci OT może blokować wszystkie połączenia przychodzące. |
| Czy MFA odporne na phishing działa przy każdym logowaniu? | Należy sprawdzić obsługę WebAuthn albo kart z certyfikatem w bramie i na serwerze przesiadkowym. |
| Czy operator zatwierdza każdą sesję? | Należy sprawdzić, czy brama wydaje dostęp dopiero po zatwierdzeniu i tylko na określony czas. |
| Czy sesje są nagrywane? | Należy sprawdzić, gdzie leżą nagrania i kto może je usunąć. |
| Czy rozwiązanie czyta protokoły przemysłowe? | Należy sprawdzić, czy reguły rozróżniają odczyt od zapisu, na przykład kody funkcji Modbus. |
| Czy pliki przechodzą przez skanowanie? | Należy sprawdzić, czy transfer plików do OT przechodzi przez stację skanującą i dziennik. |
| Czy producent ma certyfikat IEC 62443? | Należy sprawdzić certyfikat: IEC 62443-4-1 dotyczy procesu wytwarzania produktu, a IEC 62443-4-2 wymagań dla komponentu. Zgodność z IEC 62443-3-3 ocenia się dla całego systemu. |
Lista kontrolna zdalnego dostępu do OT
- Zdalny dostęp prowadzi przez osobną strefę dostępu zdalnego i DMZ z zaporami po obu stronach.
- Żadne urządzenie OT nie jest osiągalne bezpośrednio z internetu, a ekspozycja jest regularnie sprawdzana z zewnątrz.
- Połączenie do DMZ i połączenie z DMZ do OT używają różnych protokołów i różnych poświadczeń.
- Połączenia do sieci OT inicjuje strona OT, a zapory domyślnie blokują ruch.
- Każdy dostęp zdalny wymaga MFA, najlepiej odpornego na phishing.
- Każdy użytkownik ma osobne konto, a nieużywane konta są wyłączane.
- Osoba po stronie OT zatwierdza każdą sesję.
- Konta serwisowe działają tylko w zatwierdzonym oknie czasowym.
- Uprawnienia rozdzielają odczyt, zmianę programu i sterowanie procesem.
- Nastawy krytyczne mają limity wartości, alarm na zmianę i drugie zatwierdzenie.
- Wszystkie sesje są zapisywane w dzienniku, a sesje do systemów krytycznych nagrywane.
- Alarmy reagują na nietypowe godziny, nowe adresy i zapisy do sterowników.
- Tunel VPN kończy się w DMZ, a ruch do OT jest widoczny dla monitorowania.
- Systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego nie są dostępne zdalnie.
- Pliki przesyłane do OT przechodzą przez skanowanie w DMZ.
- Sesje kończą się po bezczynności, a operator może je zakończyć ręcznie.
- Urządzenia dostępowe są utwardzone i aktualne, a urządzenia bez wsparcia wymienione.
- Procedura odcięcia dostępu zdalnego jest zapisana i przećwiczona.
- Konta, uprawnienia i reguły zapór są okresowo przeglądane.
Kilka liczb
| Liczba | Co oznacza | Źródło |
|---|---|---|
| 55% | Tyle organizacji ma w środowisku OT cztery lub więcej narzędzi zdalnego dostępu, według badania ponad 50 000 urządzeń. | Claroty Team82, 2024 |
| 22% | Tyle organizacji w badaniu SANS miało incydent ICS/OT, a połowa tych incydentów zaczęła się od łączności zewnętrznej lub dostępu zdalnego. | SANS, 2025 |
| 10-15 lat | Tyle zwykle działają komponenty OT, a czasem dłużej. | NIST SP 800-82r3 |
Gdzie pomagamy
Podczas audytu IEC 62443 sprawdzamy, którędy zdalny dostęp przechodzi przez strefy i korytarze i które z opisanych zasad działają w konkretnej instalacji. Wynikiem jest lista luk z priorytetami napraw. Ocena bezpieczeństwa OT obejmuje także test dróg dostępu dostawców. Architekturę zdalnego dostępu projektuje architekt bezpieczeństwa, a do rozmowy zapraszamy przez formularz kontaktowy.
Podstawa techniczna
| Zasada / temat | Gdzie to jest |
|---|---|
| Różnice IT i OT, czas życia komponentów | NIST SP 800-82r3, rozdział 2.4 i tabela 1 |
| Strefa dla urządzeń łączących się przez sieci zewnętrzne | IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.6 (zalecenie) |
| Grupowanie w strefy według ryzyka, SL-T bez narzuconej metody | IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.1 i ZCR 5.6 |
| DMZ, reguły między sąsiednimi poziomami | NIST SP 800-82r3, 5.2.3.1; IEC 62443-3-3, SR 5.2 (uzasadnienie) |
| 1. Dwa przeskoki | NIST SP 800-53, SC-7 |
| 2. Inicjowanie od strony OT, domyślne blokowanie | NIST SP 800-82r3, 6.2.10; IEC 62443-3-3, SR 5.2 RE 1 (SL 2+); NIST SP 800-53, SC-7(5) |
| 3. DMZ | NIST SP 800-53, SC-7 b; NIST SP 800-82r3, 5.2.3.1 |
| 4. Usunięcie OT z internetu, porty | CISA, Primary Mitigations (05.2025); CISA AA25-343A; rejestr portów IANA |
| 5. MFA | NIST SP 800-53, IA-2(1), IA-2(2); NIST SP 800-82r3, 6.2.1.4.4; IEC 62443-3-3, SR 1.1 RE 2 (SL 3+) i SR 1.13; NIST SP 800-63B-4, 3.1.3.3 i 3.2.5 |
| 6. Zatwierdzanie sesji | IEC 62443-3-3, SR 1.13 RE 1 (SL 2+); NIST SP 800-53, MA-4(5), AC-17(1); NIST SP 800-82r3, 6.2.10 |
| 7. Osobne konta, nieużywane konta, blokada | IEC 62443-3-3, SR 1.1 RE 1 (SL 2+) i SR 1.11; NIST SP 800-53, IA-2, IA-8, AC-2(3); CIS Controls, Safeguard 5.3 |
| 8. Najmniejsze uprawnienia, dwa zatwierdzenia | IEC 62443-3-3, SR 2.1 RE 2 (SL 2+) i RE 4 (SL 4); NIST SP 800-53, AC-6 |
| 9. Zapis i monitorowanie, kody Modbus | IEC 62443-3-3, SR 2.8 i SR 6.2; NIST SP 800-53, SI-4; MODBUS Application Protocol V1.1b3 |
| 10. Koniec tunelu w DMZ, dzielenie tunelu | NIST SP 800-82r3, 5.2.3.3; NIST SP 800-53, SI-4(10), SC-7(7) |
| 11. Nagrywanie sesji | NIST SP 800-53, AU-14, AU-9(2), AU-9(3) |
| 12. Zakończenie sesji | IEC 62443-3-3, SR 2.6 (SL 2+); NIST SP 800-53, SC-10, AC-12 |
| 13. Systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego | IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.3 (wymaganie); NIST SP 800-82r3, 4.2.2 i 5.3.1 |
| 14. Skanowanie plików | NIST SP 800-53, SI-3, MA-4; NIST SP 800-82r3, 6.2.7 i 6.3.2.3 |
| 15. Dostęp tylko na czas prac | NIST SP 800-53, AC-2(2); NIST SP 800-82r3, 6.2.10 |
| 16. Utwardzanie, urządzenia brzegowe, IPsec | NIST SP 800-53, CM-7, SI-2; CISA AA24-038A; NIST SP 800-77r1 |
| 17. Procedura odcięcia | NIST SP 800-53, IR-4, IR-8; IEC 62443-3-3, SR 5.2 RE 2 (SL 3+); NIST SP 800-82r3, 6.2.10 i 6.4; CISA, alert z 10.02.2026 |
| Certyfikaty produktów | IEC 62443-4-1 (proces wytwarzania), IEC 62443-4-2 (komponenty), IEC 62443-3-3 (system) |
Powiązane artykuły
- Siedem ścieżek z internetu do sieci OT i jak je zamknąć - drogi ataku z internetu, w tym zdalny dostęp dostawców
- Segmentacja sieci OT - projektowanie stref i korytarzy zgodnie z IEC 62443
- Atak na polską energetykę w grudniu 2025 - przebieg incydentu według raportu CERT Polska
- Defense in Depth w systemach DCS - wielowarstwowa obrona w środowiskach sterowania rozproszonego
Źródła
- CISA, FBI, EPA, DOE - Primary Mitigations to Reduce Cyber Threats to Operational Technology (6.05.2025) - CISA (dostęp: )
- CISA AA25-343A - Pro-Russia Hacktivists Conduct Opportunistic Attacks Against US and Global Critical Infrastructure - CISA (dostęp: )
- CERT Polska - Energy Sector Incident Report (29.12.2025), opublikowany 30.01.2026 - CERT Polska (dostęp: )
- CISA - Poland Energy Sector Cyber Incident Highlights OT and ICS Security Gaps (10.02.2026) - CISA (dostęp: )
- Senat USA - przesłuchanie z 8.06.2021, zeznanie J. Blounta (Colonial Pipeline) - U.S. Government Publishing Office (dostęp: )
- CISA AA24-038A - PRC State-Sponsored Actors Compromise and Maintain Persistent Access to U.S. Critical Infrastructure (Volt Typhoon) - CISA (dostęp: )
- CISA AA21-042A - Compromise of U.S. Water Treatment Facility - CISA (dostęp: )
- The Register - Florida water treatment plant hacked (9.02.2021) - The Register (dostęp: )
- CyberScoop - Oldsmar water incident (10.04.2023) - CyberScoop (dostęp: )
- Water Online - Former Official Claims Oldsmar Drinking Water Hack Was Really Operator Error (29.03.2023) - Water Online (dostęp: )
- NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security (wrzesień 2023) - NIST (dostęp: )
- NIST SP 800-53 Rev. 5 - katalog OSCAL, wydanie 5.2.0 - NIST (dostęp: )
- NIST SP 800-63B-4: Authentication and Authenticator Management - NIST (dostęp: )
- NIST SP 800-77 Rev. 1: Guide to IPsec VPNs - NIST (dostęp: )
- MODBUS Application Protocol Specification V1.1b3 - Modbus Organization (dostęp: )
- IANA - Service Name and Transport Protocol Port Number Registry - IANA (dostęp: )
- CIS Controls Assessment Specification - Control 5: Account Management - Center for Internet Security (dostęp: )
- Claroty Team82 - 55% of OT Environments Contain Four or More Remote Access Tools (10.09.2024) - Claroty (dostęp: )
- SANS - Why VPN and MFA Are Not Enough for OT: Evidence from the SANS State of ICS/OT Security Report (5.01.2026) - SANS Institute (dostęp: )
- Tenable One - Attack Surface Management - Tenable (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.
