Przejdź do treści

Cyberbezpieczeństwo OT

MITRE ATT&CK - jak wykorzystać framework do ochrony organizacji

Praktyczny przewodnik po MITRE ATT&CK - taktyki, techniki, model ICS, grupy APT. Jak wdrożyć framework w organizacji z matrycą pokrycia i priorytetyzacją.

Opublikowano Zaktualizowano 14 min czytania

MITRE ATT&CKATT&CK for ICSgrupy APTthreat intelligencered team
MITRE ATT&CK - jak wykorzystać framework do ochrony organizacji
Spis treści
  1. MITRE ATT&CK
  2. Jak wykorzystać ATT&CK w zarządzaniu bezpieczeństwem
  3. Gdzie pomagamy
  4. Źródła

Zespół bezpieczeństwa, który nie ma wspólnego języka do opisu ataków, nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, przed którymi działaniami atakującego jego zabezpieczenia chronią. Raport o incydencie, wiedza o grupach przestępczych i wyniki testów penetracyjnych opisują wtedy to samo różnymi słowami.

W grudniu 2025 roku zaatakowano ponad 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, elektrociepłownię i firmę produkcyjną w Polsce (raport CERT Polska, styczeń 2026). Atakujący uszkodzili oprogramowanie sprzętowe (firmware) sterowników RTU na farmach, co przerwało łączność z operatorem sieci dystrybucyjnej, a produkcja energii trwała. Atak na elektrociepłownię zablokowało oprogramowanie ochrony stacji roboczych i serwerów (EDR).

MITRE ATT&CK for ICS opisuje ten incydent jako kampanię “2025 Poland Wiper Attacks” (C0063) i mapuje ją na 21 technik ICS. Atrybucja pozostaje sporna:

  • CERT Polska wskazuje duże nakładanie się infrastruktury z klastrem Static Tundra, Berserk Bear, Ghost Blizzard i Dragonfly,
  • ESET przypisuje atak grupie Sandworm z umiarkowaną pewnością,
  • Dragos wiąże go z grupą ELECTRUM, którą ATT&CK uznaje za inną nazwę Sandworm.

MITRE ATT&CK

Geneza frameworka

MITRE ATT&CK (Adversarial Tactics, Techniques, and Common Knowledge) to otwarta baza wiedzy o taktykach i technikach atakujących. Głównym źródłem jej danych są publicznie dostępne informacje o zagrożeniach i incydentach.

MITRE rozpoczęło projekt w 2013 roku jako wewnętrzną inicjatywę organizacji wspierającej amerykańskie agencje rządowe. Od tego czasu framework urósł do trzech domen, setek technik i narzędzi do ich analizy.

Cyber Kill Chain i Model Diamentowy opisują ogólne fazy ataku. ATT&CK katalogizuje konkretne techniki: jak atakujący kradną dane logowania, jak przemieszczają się po sieci i jakiego oprogramowania używają.

Struktura frameworka - taktyki, techniki, procedury

Framework ma trzy poziomy szczegółowości. Każdy z nich opisuje inny element ataku.

Poziom Co opisuje Przykład
Taktyka Cel atakującego w danej fazie. Initial Access, czyli uzyskanie pierwszego dostępu.
Technika Sposób realizacji taktyki. Spearphishing Attachment (T1566.001), czyli wiadomość z załącznikiem.
Procedura Konkretna implementacja techniki przez grupę lub program. Grupa APT28 wysyła dokument Word z makrem VBA.

Każda technika w bazie zawiera opis mechanizmu, powiązane grupy, znane oprogramowanie złośliwe oraz zalecenia dotyczące detekcji i ograniczania skutków. Od wersji v18 (październik 2025) techniki mają też ustrukturyzowane strategie detekcji (Detection Strategies) z analitykami, które opisują logikę wykrywania i potrzebne źródła logów.

Trzy domeny ATT&CK

MITRE rozwija trzy odrębne macierze, a każda pokrywa inny obszar ataku. Tabela podaje dane z wersji v20.1, która obowiązuje od 13 października 2026 roku.

Model Taktyki Techniki Podtechniki Grupy Oprogramowanie Zastosowanie
Enterprise 15 227 479 178 842 Sieci korporacyjne (Windows, Linux, macOS, chmura, SaaS).
Mobile 12 78 47 20 129 Urządzenia mobilne (Android, iOS).
ICS 12 78 26 14 25 Systemy przemysłowe (SCADA, sterowniki PLC, systemy DCS).

Dla macierzy Enterprise baza zawiera też 706 strategii detekcji, a dla ICS 104. Liczby obejmują obiekty aktywne, bez wycofanych. Nowe wersje ukazują się mniej więcej co sześć miesięcy, w kwietniu i październiku, dlatego należy sprawdzać aktualną wersję na stronie MITRE.

15 taktyk Enterprise - anatomia ataku

Model Enterprise opisuje cykl ataku w 15 taktykach. Kolejność odpowiada typowej sekwencji działań, a atakujący stosują taktyki w dowolnej kolejności i pomijają niektóre.

Nr Taktyka Opis Przykładowe techniki
1 Reconnaissance Atakujący zbiera informacje o celu. Wywiad z otwartych źródeł, skanowanie infrastruktury.
2 Resource Development Atakujący przygotowuje narzędzia i infrastrukturę ataku. Rejestracja domen, tworzenie złośliwego oprogramowania.
3 Initial Access Atakujący uzyskuje pierwszy dostęp do sieci. Spearphishing, wykorzystanie podatności w usłudze dostępnej z internetu.
4 Execution Atakujący uruchamia złośliwy kod. Skrypty, interpretery poleceń, funkcje systemowe.
5 Persistence Atakujący utrzymuje dostęp po restarcie systemu. Zadania harmonogramu, modyfikacje rejestru.
6 Privilege Escalation Atakujący uzyskuje wyższe uprawnienia. Wykorzystanie podatności jądra systemu, podszywanie się pod token.
7 Stealth Atakujący ukrywa działania i unika wykrycia. Zaciemnianie kodu, zmiana znaczników czasu, rootkity.
8 Defense Impairment Atakujący osłabia lub wyłącza zabezpieczenia. Wyłączanie narzędzi bezpieczeństwa i zapory, zmiana uwierzytelniania.
9 Credential Access Atakujący kradnie dane uwierzytelniające. Łamanie haseł, przechwytywanie klawiszy.
10 Discovery Atakujący rozpoznaje środowisko ofiary. Wyliczanie sieci, usług i użytkowników.
11 Lateral Movement Atakujący przemieszcza się po sieci. Zdalny pulpit, udziały sieciowe, przekazywanie skrótów haseł.
12 Collection Atakujący gromadzi dane do wyprowadzenia. Zrzuty ekranu, przechwytywanie poczty.
13 Command and Control Atakujący utrzymuje zdalną łączność z zainfekowanymi systemami. Tunele DNS, kanały HTTPS.
14 Exfiltration Atakujący wyprowadza dane z organizacji. Szyfrowane kanały, przesył przez kanał dowodzenia.
15 Impact Atakujący niszczy dane lub zakłóca działanie systemów. Ransomware, wipery, manipulacja danymi.

W wersji v19 taktykę Defense Evasion rozdzielono na Stealth i Defense Impairment.

ATT&CK for ICS - dlaczego systemy przemysłowe potrzebują odrębnego modelu

W sieciach OT najważniejsze są dostępność i bezpieczeństwo fizyczne (safety), a poufność danych jest na dalszym miejscu. Atakujący w środowisku ICS dążą do manipulacji procesem fizycznym, uszkodzenia urządzeń i przerwania produkcji. Dlatego model ICS zawiera taktyki nieobecne w Enterprise, takie jak Impair Process Control (zakłócanie sterowania procesem) i Inhibit Response Function (blokowanie funkcji reakcji, na przykład alarmów).

Model ICS w wersji v20.1 ma 78 technik wobec 227 w modelu Enterprise, więc część scenariuszy może nie być jeszcze skatalogowana. Tabela przedstawia wybrane grupy ICS według opisów w ATT&CK.

Grupa Przypisanie Opis w ATT&CK
Sandworm Team GRU (Rosja), aktywna od co najmniej 2009 roku. Grupa niszcząca. Według aktu oskarżenia z 2020 roku stoi za atakami na ukraińskie firmy elektroenergetyczne w latach 2015-2016 i za NotPetya (2017). Wiąże się z nią Industroyer.
Dragonfly FSB, Centrum 16 (Rosja), aktywna od co najmniej 2010 roku. Grupa szpiegowska. Atakuje przez łańcuch dostaw, spearphishing i zainfekowane strony, między innymi firmy związane z systemami przemysłowymi. Używała Backdoor.Oldrea.
TEMP.Veles Grupa z Rosji. Używała TRITON/TRISIS, czyli frameworka do manipulacji przemysłowymi systemami bezpieczeństwa.
OilRig Podejrzewana grupa irańska, aktywna od co najmniej 2014 roku. Atakuje cele na Bliskim Wschodzie i na świecie, między innymi w sektorach finansowym, rządowym, energetycznym, chemicznym i telekomunikacyjnym.
ALLANITE Podejrzewana grupa rosyjska. Szpieguje sektor elektroenergetyczny w USA i Wielkiej Brytanii. Opisy nie wskazują zdolności niszczących.

Źródło: opisy grup w MITRE ATT&CK v20.1.

Tabela przedstawia wybrane oprogramowanie złośliwe ICS. Kolumna z liczbą technik pokazuje techniki ICS połączone bezpośrednio z danym programem w danych STIX v20.1. Strona programu w ATT&CK może podawać inną liczbę.

Oprogramowanie Techniki ICS Rok Opis w ATT&CK
Industroyer 25 2016 Framework do wpływania na procesy w podstacjach elektroenergetycznych. Użyto go w grudniu 2016 roku w atakach na sieć elektroenergetyczną Ukrainy. Według CCDCOE awaria objęła około jedną piątą zużycia Kijowa i trwała ponad godzinę.
Stuxnet 25 2010 Pierwsze publicznie opisane złośliwe oprogramowanie wymierzone w urządzenia przemysłowe. Odkryto je w 2010 roku, a jego komponenty działały już w listopadzie 2008 roku.
TRITON 18 2017 Framework do komunikacji ze sterownikami systemów bezpieczeństwa (SIS) Triconex.
INCONTROLLER 20 2022 Zestaw modułów dla sterowników Schneider Electric i Omron oraz protokołów OPC UA, Modbus i CODESYS. Potrafi wykrywać urządzenia, wgrywać logikę do sterowników i wykorzystywać podatności platform.
Backdoor.Oldrea 8 od 2013 Modułowy backdoor, którego używała grupa Dragonfly przeciw firmom energetycznym. Moduły wyliczały systemy, procesy i protokoły ICS.

Źródło: MITRE ATT&CK for ICS v20.1.

Nowe grupy zagrożeń w OT według Dragos

Raport Dragos 2026 OT Cybersecurity Year in Review opisuje trzy nowe grupy zagrożeń celujące w infrastrukturę krytyczną: SYLVANITE, PYROXENE i AZURITE. SYLVANITE działa jako pośrednik sprzedający dostęp (access broker): szybko wykorzystuje podatności i przekazuje dostęp grupie VOLTZITE. KAMACITE mapował pętle sterowania, czyli układy regulacji procesu, w amerykańskiej infrastrukturze, a ELECTRUM celował w rozproszone systemy energetyczne w Polsce.

Wskaźnik Wartość
Grupy zagrożeń OT śledzone przez Dragos 26, z czego 11 było aktywnych w 2025 roku
Grupy ransomware atakujące przemysł w 2025 roku 119 wobec 80 rok wcześniej, czyli o 49% więcej
Organizacje przemysłowe dotknięte ransomware 3 300

Źródło: Dragos 2026 OT Cybersecurity Year in Review (luty 2026).

ATT&CK Navigator - narzędzie do wizualizacji

ATT&CK Navigator to aplikacja webowa do nawigacji i adnotacji macierzy ATT&CK. Instancja MITRE działa pod adresem mitre-attack.github.io/attack-navigator, a kod aplikacji udostępnia repozytorium mitre-attack/attack-navigator, więc organizacja może uruchomić ją u siebie.

Navigator umożliwia zdefiniowanie warstw, czyli widoków macierzy, na przykład techniki używanych przez wybraną grupę albo techniki dla wybranej platformy. Można je kolorować, opatrywać komentarzami i oceniać liczbowo. Dzięki temu organizacja nakłada na siebie warstwę pokrycia detekcji i warstwę technik grupy, żeby zobaczyć luki.


Jak wykorzystać ATT&CK w zarządzaniu bezpieczeństwem

Pięć kroków od frameworka do decyzji

Wartość ATT&CK pojawia się wtedy, gdy framework wspiera decyzje o inwestycjach w bezpieczeństwo, o pokryciu detekcji i o planie symulacji ataków.

Krok 1: ustalenie zagrożeń dla branży

Należy zacząć od grup aktywnych w branży i regionie organizacji, a nie od wszystkich 227 technik Enterprise. Dlaczego: pełna macierz jest zbyt duża, żeby zabezpieczyć każdą technikę naraz. Przykładowo w sektorze energetycznym w Europie należy uwzględnić grupy Sandworm Team i Dragonfly, w produkcji grupy stosujące ransomware z komponentem OT, a w finansach grupy APT38 i FIN7. Są to przykłady, a nie ranking aktywności.

Analityk zapisuje dla każdej grupy cztery rzeczy: techniki, oprogramowanie, preferowane wektory wejścia i region ataków. Wynikiem jest profil zagrożeń branży.

Krok 2: zmapowanie istniejących zabezpieczeń

Należy ocenić, które techniki z profilu zagrożeń pokrywają istniejące zabezpieczenia: zapory, oprogramowanie EDR, system zbierania i korelacji logów (SIEM), segmentacja sieci i kontrola dostępu. Dla każdej techniki zespół zapisuje, który mechanizm ją wykrywa lub blokuje. Dlaczego: bez takiego zapisu organizacja nie wie, przed czym jest chroniona, a gdzie ma luki.

Krok 3: analiza luk i ustalenie priorytetów

Należy porównać profil zagrożeń z pokryciem i ocenić każdą lukę według trzech kryteriów: częstości użycia techniki przez grupy z profilu, możliwego wpływu na organizację i kosztu ograniczenia ryzyka. Jeśli technika ma duży wpływ i jest używana przez grupy z profilu, wchodzi do pierwszej fali prac. Dlaczego: nakłady na zabezpieczenia są ograniczone, więc muszą trafić tam, gdzie ryzyko jest największe.

Krok 4: plan detekcji i reagowania

Dla priorytetowych technik należy opracować reguły detekcji (SIEM, EDR, system analizy ruchu sieciowego NDR), scenariusze reagowania i procedury incydentowe. Należy wykorzystać strategie detekcji z ATT&CK od wersji v18 jako punkt wyjścia. Dlaczego: zawierają gotową logikę wykrywania i listę źródeł logów, więc skracają pracę zespołu.

Krok 5: sprawdzenie w symulacjach

Należy sprawdzić zabezpieczenia w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Testy penetracyjne i operacje red team symulują zagrożenia z profilu, a wynik mapuje się na macierz ATT&CK. Dlaczego: dopiero wtedy wiadomo, które techniki zespół wykrył, a które przeszły niezauważone.

Przykład: matryca pokrycia detekcji

Matryca pokrycia detekcji to dokument, który mapuje techniki na istniejące i planowane mechanizmy wykrywania. Tabela pokazuje przykładowy fragment dla sektora energetycznego. Techniki o identyfikatorach T0xxx należą do domeny ICS.

Technika ATT&CK ID Domena Detekcja istniejąca Detekcja planowana Priorytet
Spearphishing Attachment T1566.001 Enterprise Piaskownica poczty i filtr spamu. Analiza zachowania załączników. Średni
Valid Accounts T1078 Enterprise Logi usługi katalogowej i SIEM. Wymuszenie uwierzytelniania wieloskładnikowego i analiza zachowania użytkowników (UEBA). Wysoki
Remote Desktop Protocol T1021.001 Enterprise Logi zdarzeń Windows. Analiza ruchu sieciowego i segmentacja ruchu pulpitu zdalnego. Wysoki
Command and Scripting Interpreter T1059 Enterprise EDR na stacjach roboczych. Rejestrowanie wykonywania skryptów. Średni
Data Encrypted for Impact T1486 Enterprise Pliki-pułapki. Wykrywanie zachowania w EDR i kopie zapasowe, których nie da się zmienić. Krytyczny
Exploit Public-Facing Application T0819 ICS System wykrywania włamań na zaporze. Zarządzanie poprawkami OT i monitoring anomalii. Krytyczny
Manipulation of Control T0831 ICS Brak. Głęboka inspekcja protokołów OT i monitoring procesu. Krytyczny
Remote Services T0886 ICS Logi sieci VPN. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe, nagrywanie sesji i dostęp czasowy na żądanie (JIT). Wysoki

Porównanie grup Sandworm Team i Dragonfly

Navigator pozwala porównać profile dwóch grup i znaleźć techniki wspólne oraz unikalne. Tabela zestawia dwie rosyjskie grupy opisane w ATT&CK, które według różnych źródeł mogły działać w sektorze energetycznym.

Aspekt Sandworm Team (GRU) Dragonfly (FSB)
Aktywność od 2009 2010
Charakter Grupa niszcząca. Grupa szpiegowska.
Oprogramowanie ICS Industroyer. Backdoor.Oldrea (Havex).
Incydent z grudnia 2025 roku ESET przypisuje mu atak z umiarkowaną pewnością. CERT Polska wskazuje nakładanie się infrastruktury z klastrem powiązanym z Dragonfly.

Opis Dragonfly jako grupy szpiegowskiej obowiązuje dla starszych kampanii. Incydent z grudnia 2025 roku jest według CERT Polska pierwszą opisaną destrukcyjną aktywnością tego klastra, ale atrybucja pozostaje sporna.

Priorytetyzacja technik

Priorytet techniki należy ustalić z trzech kryteriów. Każdemu kryterium organizacja nadaje ocenę według własnej skali i zapisuje, skąd wzięła dane.

Kryterium Jak ocenić Skąd wziąć dane
Częstość użycia Ile grup z profilu branżowego stosuje technikę. Opisy grup w ATT&CK i raporty o zagrożeniach dla sektora.
Wpływ Czy skutek dotyczy bezpieczeństwa fizycznego lub ciągłości działania. Analiza skutków dla procesów organizacji.
Koszt ograniczenia ryzyka Ile czasu i pieniędzy wymaga zabezpieczenie. Szacunek zespołu bezpieczeństwa i zespołu OT.

Jeśli technika dotyczy bezpieczeństwa fizycznego lub ciągłości działania i występuje u grup z profilu, należy ją zabezpieczyć w pierwszej kolejności.

Ograniczenia frameworka

ATT&CK ma ograniczenia, które należy uwzględnić przy ocenie wyników:

  • Nakładanie się technik. Złożone oprogramowanie realizuje kilka technik jednocześnie, na przykład skrypt PowerShell uruchamiany przez CMD i zawierający kod eksfiltracji, więc klasyfikacja nie zawsze jest jednoznaczna.
  • Opóźnienie. Nowe techniki trafiają do bazy po udokumentowaniu przez badaczy, więc baza opóźnia się wobec najnowszych zagrożeń.
  • Brak oceny ryzyka. Framework opisuje, jak działa atakujący, ale nie rozstrzyga, czy dotyczy to danej organizacji. Do tego potrzebna jest ocena ryzyka z kontekstem branżowym.
  • Młodszy model ICS. Model ICS ma 78 technik wobec 227 w Enterprise, więc część scenariuszy może nie być jeszcze skatalogowana.

Lista kontrolna gotowości do wdrożenia ATT&CK

Lista kontrolna pokazuje, na jakim etapie jest organizacja i co należy uzupełnić.

Etap Element Co należy zrobić
1. Identyfikacja zagrożeń Profil branżowy Należy zapisać grupy aktywne w branży i regionie.
Priorytetowe techniki Należy wybrać techniki, które dotyczą organizacji najbardziej, według kryteriów z sekcji o priorytetyzacji.
Źródła informacji o zagrożeniach Należy wskazać źródła, na przykład MITRE, CISA i branżowe centra wymiany informacji (ISAC).
2. Ocena pokrycia Inwentaryzacja narzędzi Należy zapisać narzędzia bezpieczeństwa i przypisać im techniki ATT&CK.
Matryca pokrycia Należy zwizualizować w Navigatorze techniki pokryte i niepokryte.
Analiza luk Należy opisać luki z największym wpływem i zaplanować ich usunięcie.
3. Budowa detekcji Reguły detekcji Należy napisać reguły SIEM i EDR dla priorytetowych technik.
Procedury incydentowe Należy przypisać procedury reagowania do taktyk ATT&CK.
Strategie detekcji Należy wykorzystać strategie detekcji z bazy ATT&CK od wersji v18.
4. Weryfikacja Testy penetracyjne Należy zasymulować wybrane techniki w kontrolowanych warunkach.
Operacje red team Należy odtworzyć kampanię grupy z profilu zagrożeń.
Miary skuteczności Należy dobrać miary skuteczności detekcji z NIST SP 800-55 (tom 1 i 2, grudzień 2024) oraz CIS Controls v8.1.
5. Ciągłe doskonalenie Aktualizacje bazy Należy śledzić nowe wersje ATT&CK, które ukazują się mniej więcej co sześć miesięcy.
Analiza incydentów Należy mapować każdy incydent na techniki ATT&CK.
Raportowanie Należy cyklicznie przekazywać zarządowi i zespołowi technicznemu raport z pokrycia.

Gdzie pomagamy

Testy penetracyjne i operacje red team sprawdzają, które techniki z profilu zagrożeń organizacja wykrywa. W sieciach przemysłowych to samo robi ocena bezpieczeństwa OT. Wynik mapujemy na macierz ATT&CK, żeby zespół widział luki w pokryciu.

Źródła

  1. ATT&CK STIX Data (enterprise-attack, mobile-attack, ics-attack, v20.1) - MITRE (dostęp: )
  2. ATT&CK Versions - MITRE (dostęp: )
  3. ATT&CK FAQ - MITRE (dostęp: )
  4. ATT&CK Navigator - MITRE (dostęp: )
  5. Sandworm Team, Group G0034 - MITRE (dostęp: )
  6. Dragonfly, Group G0035 - MITRE (dostęp: )
  7. Energy Sector Incident Report - 29 December 2025 - CERT Polska (dostęp: )
  8. Dragos 2026 OT Report Shows Surge in Threat Groups and Ransomware - Dragos (dostęp: )
  9. Industroyer - Crash Override (2016) - CCDCOE Cyber Law Toolkit (dostęp: )
  10. Russian Sandworm group attacks energy company in Poland with DynoWiper, ESET Research discovers - ESET (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę