Cyberbezpieczeństwo OT
MITRE ATT&CK - jak wykorzystać framework do ochrony organizacji
Praktyczny przewodnik po MITRE ATT&CK - taktyki, techniki, model ICS, grupy APT. Jak wdrożyć framework w organizacji z matrycą pokrycia i priorytetyzacją.
Opublikowano Zaktualizowano 14 min czytania

Zespół bezpieczeństwa, który nie ma wspólnego języka do opisu ataków, nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, przed którymi działaniami atakującego jego zabezpieczenia chronią. Raport o incydencie, wiedza o grupach przestępczych i wyniki testów penetracyjnych opisują wtedy to samo różnymi słowami.
W grudniu 2025 roku zaatakowano ponad 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, elektrociepłownię i firmę produkcyjną w Polsce (raport CERT Polska, styczeń 2026). Atakujący uszkodzili oprogramowanie sprzętowe (firmware) sterowników RTU na farmach, co przerwało łączność z operatorem sieci dystrybucyjnej, a produkcja energii trwała. Atak na elektrociepłownię zablokowało oprogramowanie ochrony stacji roboczych i serwerów (EDR).
MITRE ATT&CK for ICS opisuje ten incydent jako kampanię “2025 Poland Wiper Attacks” (C0063) i mapuje ją na 21 technik ICS. Atrybucja pozostaje sporna:
- CERT Polska wskazuje duże nakładanie się infrastruktury z klastrem Static Tundra, Berserk Bear, Ghost Blizzard i Dragonfly,
- ESET przypisuje atak grupie Sandworm z umiarkowaną pewnością,
- Dragos wiąże go z grupą ELECTRUM, którą ATT&CK uznaje za inną nazwę Sandworm.
MITRE ATT&CK
Geneza frameworka
MITRE ATT&CK (Adversarial Tactics, Techniques, and Common Knowledge) to otwarta baza wiedzy o taktykach i technikach atakujących. Głównym źródłem jej danych są publicznie dostępne informacje o zagrożeniach i incydentach.
MITRE rozpoczęło projekt w 2013 roku jako wewnętrzną inicjatywę organizacji wspierającej amerykańskie agencje rządowe. Od tego czasu framework urósł do trzech domen, setek technik i narzędzi do ich analizy.
Cyber Kill Chain i Model Diamentowy opisują ogólne fazy ataku. ATT&CK katalogizuje konkretne techniki: jak atakujący kradną dane logowania, jak przemieszczają się po sieci i jakiego oprogramowania używają.
Struktura frameworka - taktyki, techniki, procedury
Framework ma trzy poziomy szczegółowości. Każdy z nich opisuje inny element ataku.
| Poziom | Co opisuje | Przykład |
|---|---|---|
| Taktyka | Cel atakującego w danej fazie. | Initial Access, czyli uzyskanie pierwszego dostępu. |
| Technika | Sposób realizacji taktyki. | Spearphishing Attachment (T1566.001), czyli wiadomość z załącznikiem. |
| Procedura | Konkretna implementacja techniki przez grupę lub program. | Grupa APT28 wysyła dokument Word z makrem VBA. |
Każda technika w bazie zawiera opis mechanizmu, powiązane grupy, znane oprogramowanie złośliwe oraz zalecenia dotyczące detekcji i ograniczania skutków. Od wersji v18 (październik 2025) techniki mają też ustrukturyzowane strategie detekcji (Detection Strategies) z analitykami, które opisują logikę wykrywania i potrzebne źródła logów.
Trzy domeny ATT&CK
MITRE rozwija trzy odrębne macierze, a każda pokrywa inny obszar ataku. Tabela podaje dane z wersji v20.1, która obowiązuje od 13 października 2026 roku.
| Model | Taktyki | Techniki | Podtechniki | Grupy | Oprogramowanie | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Enterprise | 15 | 227 | 479 | 178 | 842 | Sieci korporacyjne (Windows, Linux, macOS, chmura, SaaS). |
| Mobile | 12 | 78 | 47 | 20 | 129 | Urządzenia mobilne (Android, iOS). |
| ICS | 12 | 78 | 26 | 14 | 25 | Systemy przemysłowe (SCADA, sterowniki PLC, systemy DCS). |
Dla macierzy Enterprise baza zawiera też 706 strategii detekcji, a dla ICS 104. Liczby obejmują obiekty aktywne, bez wycofanych. Nowe wersje ukazują się mniej więcej co sześć miesięcy, w kwietniu i październiku, dlatego należy sprawdzać aktualną wersję na stronie MITRE.
15 taktyk Enterprise - anatomia ataku
Model Enterprise opisuje cykl ataku w 15 taktykach. Kolejność odpowiada typowej sekwencji działań, a atakujący stosują taktyki w dowolnej kolejności i pomijają niektóre.
| Nr | Taktyka | Opis | Przykładowe techniki |
|---|---|---|---|
| 1 | Reconnaissance | Atakujący zbiera informacje o celu. | Wywiad z otwartych źródeł, skanowanie infrastruktury. |
| 2 | Resource Development | Atakujący przygotowuje narzędzia i infrastrukturę ataku. | Rejestracja domen, tworzenie złośliwego oprogramowania. |
| 3 | Initial Access | Atakujący uzyskuje pierwszy dostęp do sieci. | Spearphishing, wykorzystanie podatności w usłudze dostępnej z internetu. |
| 4 | Execution | Atakujący uruchamia złośliwy kod. | Skrypty, interpretery poleceń, funkcje systemowe. |
| 5 | Persistence | Atakujący utrzymuje dostęp po restarcie systemu. | Zadania harmonogramu, modyfikacje rejestru. |
| 6 | Privilege Escalation | Atakujący uzyskuje wyższe uprawnienia. | Wykorzystanie podatności jądra systemu, podszywanie się pod token. |
| 7 | Stealth | Atakujący ukrywa działania i unika wykrycia. | Zaciemnianie kodu, zmiana znaczników czasu, rootkity. |
| 8 | Defense Impairment | Atakujący osłabia lub wyłącza zabezpieczenia. | Wyłączanie narzędzi bezpieczeństwa i zapory, zmiana uwierzytelniania. |
| 9 | Credential Access | Atakujący kradnie dane uwierzytelniające. | Łamanie haseł, przechwytywanie klawiszy. |
| 10 | Discovery | Atakujący rozpoznaje środowisko ofiary. | Wyliczanie sieci, usług i użytkowników. |
| 11 | Lateral Movement | Atakujący przemieszcza się po sieci. | Zdalny pulpit, udziały sieciowe, przekazywanie skrótów haseł. |
| 12 | Collection | Atakujący gromadzi dane do wyprowadzenia. | Zrzuty ekranu, przechwytywanie poczty. |
| 13 | Command and Control | Atakujący utrzymuje zdalną łączność z zainfekowanymi systemami. | Tunele DNS, kanały HTTPS. |
| 14 | Exfiltration | Atakujący wyprowadza dane z organizacji. | Szyfrowane kanały, przesył przez kanał dowodzenia. |
| 15 | Impact | Atakujący niszczy dane lub zakłóca działanie systemów. | Ransomware, wipery, manipulacja danymi. |
W wersji v19 taktykę Defense Evasion rozdzielono na Stealth i Defense Impairment.
ATT&CK for ICS - dlaczego systemy przemysłowe potrzebują odrębnego modelu
W sieciach OT najważniejsze są dostępność i bezpieczeństwo fizyczne (safety), a poufność danych jest na dalszym miejscu. Atakujący w środowisku ICS dążą do manipulacji procesem fizycznym, uszkodzenia urządzeń i przerwania produkcji. Dlatego model ICS zawiera taktyki nieobecne w Enterprise, takie jak Impair Process Control (zakłócanie sterowania procesem) i Inhibit Response Function (blokowanie funkcji reakcji, na przykład alarmów).
Model ICS w wersji v20.1 ma 78 technik wobec 227 w modelu Enterprise, więc część scenariuszy może nie być jeszcze skatalogowana. Tabela przedstawia wybrane grupy ICS według opisów w ATT&CK.
| Grupa | Przypisanie | Opis w ATT&CK |
|---|---|---|
| Sandworm Team | GRU (Rosja), aktywna od co najmniej 2009 roku. | Grupa niszcząca. Według aktu oskarżenia z 2020 roku stoi za atakami na ukraińskie firmy elektroenergetyczne w latach 2015-2016 i za NotPetya (2017). Wiąże się z nią Industroyer. |
| Dragonfly | FSB, Centrum 16 (Rosja), aktywna od co najmniej 2010 roku. | Grupa szpiegowska. Atakuje przez łańcuch dostaw, spearphishing i zainfekowane strony, między innymi firmy związane z systemami przemysłowymi. Używała Backdoor.Oldrea. |
| TEMP.Veles | Grupa z Rosji. | Używała TRITON/TRISIS, czyli frameworka do manipulacji przemysłowymi systemami bezpieczeństwa. |
| OilRig | Podejrzewana grupa irańska, aktywna od co najmniej 2014 roku. | Atakuje cele na Bliskim Wschodzie i na świecie, między innymi w sektorach finansowym, rządowym, energetycznym, chemicznym i telekomunikacyjnym. |
| ALLANITE | Podejrzewana grupa rosyjska. | Szpieguje sektor elektroenergetyczny w USA i Wielkiej Brytanii. Opisy nie wskazują zdolności niszczących. |
Źródło: opisy grup w MITRE ATT&CK v20.1.
Tabela przedstawia wybrane oprogramowanie złośliwe ICS. Kolumna z liczbą technik pokazuje techniki ICS połączone bezpośrednio z danym programem w danych STIX v20.1. Strona programu w ATT&CK może podawać inną liczbę.
| Oprogramowanie | Techniki ICS | Rok | Opis w ATT&CK |
|---|---|---|---|
| Industroyer | 25 | 2016 | Framework do wpływania na procesy w podstacjach elektroenergetycznych. Użyto go w grudniu 2016 roku w atakach na sieć elektroenergetyczną Ukrainy. Według CCDCOE awaria objęła około jedną piątą zużycia Kijowa i trwała ponad godzinę. |
| Stuxnet | 25 | 2010 | Pierwsze publicznie opisane złośliwe oprogramowanie wymierzone w urządzenia przemysłowe. Odkryto je w 2010 roku, a jego komponenty działały już w listopadzie 2008 roku. |
| TRITON | 18 | 2017 | Framework do komunikacji ze sterownikami systemów bezpieczeństwa (SIS) Triconex. |
| INCONTROLLER | 20 | 2022 | Zestaw modułów dla sterowników Schneider Electric i Omron oraz protokołów OPC UA, Modbus i CODESYS. Potrafi wykrywać urządzenia, wgrywać logikę do sterowników i wykorzystywać podatności platform. |
| Backdoor.Oldrea | 8 | od 2013 | Modułowy backdoor, którego używała grupa Dragonfly przeciw firmom energetycznym. Moduły wyliczały systemy, procesy i protokoły ICS. |
Źródło: MITRE ATT&CK for ICS v20.1.
Nowe grupy zagrożeń w OT według Dragos
Raport Dragos 2026 OT Cybersecurity Year in Review opisuje trzy nowe grupy zagrożeń celujące w infrastrukturę krytyczną: SYLVANITE, PYROXENE i AZURITE. SYLVANITE działa jako pośrednik sprzedający dostęp (access broker): szybko wykorzystuje podatności i przekazuje dostęp grupie VOLTZITE. KAMACITE mapował pętle sterowania, czyli układy regulacji procesu, w amerykańskiej infrastrukturze, a ELECTRUM celował w rozproszone systemy energetyczne w Polsce.
| Wskaźnik | Wartość |
|---|---|
| Grupy zagrożeń OT śledzone przez Dragos | 26, z czego 11 było aktywnych w 2025 roku |
| Grupy ransomware atakujące przemysł w 2025 roku | 119 wobec 80 rok wcześniej, czyli o 49% więcej |
| Organizacje przemysłowe dotknięte ransomware | 3 300 |
Źródło: Dragos 2026 OT Cybersecurity Year in Review (luty 2026).
ATT&CK Navigator - narzędzie do wizualizacji
ATT&CK Navigator to aplikacja webowa do nawigacji i adnotacji macierzy ATT&CK. Instancja MITRE działa pod adresem mitre-attack.github.io/attack-navigator, a kod aplikacji udostępnia repozytorium mitre-attack/attack-navigator, więc organizacja może uruchomić ją u siebie.
Navigator umożliwia zdefiniowanie warstw, czyli widoków macierzy, na przykład techniki używanych przez wybraną grupę albo techniki dla wybranej platformy. Można je kolorować, opatrywać komentarzami i oceniać liczbowo. Dzięki temu organizacja nakłada na siebie warstwę pokrycia detekcji i warstwę technik grupy, żeby zobaczyć luki.
Jak wykorzystać ATT&CK w zarządzaniu bezpieczeństwem
Pięć kroków od frameworka do decyzji
Wartość ATT&CK pojawia się wtedy, gdy framework wspiera decyzje o inwestycjach w bezpieczeństwo, o pokryciu detekcji i o planie symulacji ataków.
Krok 1: ustalenie zagrożeń dla branży
Należy zacząć od grup aktywnych w branży i regionie organizacji, a nie od wszystkich 227 technik Enterprise. Dlaczego: pełna macierz jest zbyt duża, żeby zabezpieczyć każdą technikę naraz. Przykładowo w sektorze energetycznym w Europie należy uwzględnić grupy Sandworm Team i Dragonfly, w produkcji grupy stosujące ransomware z komponentem OT, a w finansach grupy APT38 i FIN7. Są to przykłady, a nie ranking aktywności.
Analityk zapisuje dla każdej grupy cztery rzeczy: techniki, oprogramowanie, preferowane wektory wejścia i region ataków. Wynikiem jest profil zagrożeń branży.
Krok 2: zmapowanie istniejących zabezpieczeń
Należy ocenić, które techniki z profilu zagrożeń pokrywają istniejące zabezpieczenia: zapory, oprogramowanie EDR, system zbierania i korelacji logów (SIEM), segmentacja sieci i kontrola dostępu. Dla każdej techniki zespół zapisuje, który mechanizm ją wykrywa lub blokuje. Dlaczego: bez takiego zapisu organizacja nie wie, przed czym jest chroniona, a gdzie ma luki.
Krok 3: analiza luk i ustalenie priorytetów
Należy porównać profil zagrożeń z pokryciem i ocenić każdą lukę według trzech kryteriów: częstości użycia techniki przez grupy z profilu, możliwego wpływu na organizację i kosztu ograniczenia ryzyka. Jeśli technika ma duży wpływ i jest używana przez grupy z profilu, wchodzi do pierwszej fali prac. Dlaczego: nakłady na zabezpieczenia są ograniczone, więc muszą trafić tam, gdzie ryzyko jest największe.
Krok 4: plan detekcji i reagowania
Dla priorytetowych technik należy opracować reguły detekcji (SIEM, EDR, system analizy ruchu sieciowego NDR), scenariusze reagowania i procedury incydentowe. Należy wykorzystać strategie detekcji z ATT&CK od wersji v18 jako punkt wyjścia. Dlaczego: zawierają gotową logikę wykrywania i listę źródeł logów, więc skracają pracę zespołu.
Krok 5: sprawdzenie w symulacjach
Należy sprawdzić zabezpieczenia w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Testy penetracyjne i operacje red team symulują zagrożenia z profilu, a wynik mapuje się na macierz ATT&CK. Dlaczego: dopiero wtedy wiadomo, które techniki zespół wykrył, a które przeszły niezauważone.
Przykład: matryca pokrycia detekcji
Matryca pokrycia detekcji to dokument, który mapuje techniki na istniejące i planowane mechanizmy wykrywania. Tabela pokazuje przykładowy fragment dla sektora energetycznego. Techniki o identyfikatorach T0xxx należą do domeny ICS.
| Technika ATT&CK | ID | Domena | Detekcja istniejąca | Detekcja planowana | Priorytet |
|---|---|---|---|---|---|
| Spearphishing Attachment | T1566.001 | Enterprise | Piaskownica poczty i filtr spamu. | Analiza zachowania załączników. | Średni |
| Valid Accounts | T1078 | Enterprise | Logi usługi katalogowej i SIEM. | Wymuszenie uwierzytelniania wieloskładnikowego i analiza zachowania użytkowników (UEBA). | Wysoki |
| Remote Desktop Protocol | T1021.001 | Enterprise | Logi zdarzeń Windows. | Analiza ruchu sieciowego i segmentacja ruchu pulpitu zdalnego. | Wysoki |
| Command and Scripting Interpreter | T1059 | Enterprise | EDR na stacjach roboczych. | Rejestrowanie wykonywania skryptów. | Średni |
| Data Encrypted for Impact | T1486 | Enterprise | Pliki-pułapki. | Wykrywanie zachowania w EDR i kopie zapasowe, których nie da się zmienić. | Krytyczny |
| Exploit Public-Facing Application | T0819 | ICS | System wykrywania włamań na zaporze. | Zarządzanie poprawkami OT i monitoring anomalii. | Krytyczny |
| Manipulation of Control | T0831 | ICS | Brak. | Głęboka inspekcja protokołów OT i monitoring procesu. | Krytyczny |
| Remote Services | T0886 | ICS | Logi sieci VPN. | Uwierzytelnianie dwuskładnikowe, nagrywanie sesji i dostęp czasowy na żądanie (JIT). | Wysoki |
Porównanie grup Sandworm Team i Dragonfly
Navigator pozwala porównać profile dwóch grup i znaleźć techniki wspólne oraz unikalne. Tabela zestawia dwie rosyjskie grupy opisane w ATT&CK, które według różnych źródeł mogły działać w sektorze energetycznym.
| Aspekt | Sandworm Team (GRU) | Dragonfly (FSB) |
|---|---|---|
| Aktywność od | 2009 | 2010 |
| Charakter | Grupa niszcząca. | Grupa szpiegowska. |
| Oprogramowanie ICS | Industroyer. | Backdoor.Oldrea (Havex). |
| Incydent z grudnia 2025 roku | ESET przypisuje mu atak z umiarkowaną pewnością. | CERT Polska wskazuje nakładanie się infrastruktury z klastrem powiązanym z Dragonfly. |
Opis Dragonfly jako grupy szpiegowskiej obowiązuje dla starszych kampanii. Incydent z grudnia 2025 roku jest według CERT Polska pierwszą opisaną destrukcyjną aktywnością tego klastra, ale atrybucja pozostaje sporna.
Priorytetyzacja technik
Priorytet techniki należy ustalić z trzech kryteriów. Każdemu kryterium organizacja nadaje ocenę według własnej skali i zapisuje, skąd wzięła dane.
| Kryterium | Jak ocenić | Skąd wziąć dane |
|---|---|---|
| Częstość użycia | Ile grup z profilu branżowego stosuje technikę. | Opisy grup w ATT&CK i raporty o zagrożeniach dla sektora. |
| Wpływ | Czy skutek dotyczy bezpieczeństwa fizycznego lub ciągłości działania. | Analiza skutków dla procesów organizacji. |
| Koszt ograniczenia ryzyka | Ile czasu i pieniędzy wymaga zabezpieczenie. | Szacunek zespołu bezpieczeństwa i zespołu OT. |
Jeśli technika dotyczy bezpieczeństwa fizycznego lub ciągłości działania i występuje u grup z profilu, należy ją zabezpieczyć w pierwszej kolejności.
Ograniczenia frameworka
ATT&CK ma ograniczenia, które należy uwzględnić przy ocenie wyników:
- Nakładanie się technik. Złożone oprogramowanie realizuje kilka technik jednocześnie, na przykład skrypt PowerShell uruchamiany przez CMD i zawierający kod eksfiltracji, więc klasyfikacja nie zawsze jest jednoznaczna.
- Opóźnienie. Nowe techniki trafiają do bazy po udokumentowaniu przez badaczy, więc baza opóźnia się wobec najnowszych zagrożeń.
- Brak oceny ryzyka. Framework opisuje, jak działa atakujący, ale nie rozstrzyga, czy dotyczy to danej organizacji. Do tego potrzebna jest ocena ryzyka z kontekstem branżowym.
- Młodszy model ICS. Model ICS ma 78 technik wobec 227 w Enterprise, więc część scenariuszy może nie być jeszcze skatalogowana.
Lista kontrolna gotowości do wdrożenia ATT&CK
Lista kontrolna pokazuje, na jakim etapie jest organizacja i co należy uzupełnić.
| Etap | Element | Co należy zrobić |
|---|---|---|
| 1. Identyfikacja zagrożeń | Profil branżowy | Należy zapisać grupy aktywne w branży i regionie. |
| Priorytetowe techniki | Należy wybrać techniki, które dotyczą organizacji najbardziej, według kryteriów z sekcji o priorytetyzacji. | |
| Źródła informacji o zagrożeniach | Należy wskazać źródła, na przykład MITRE, CISA i branżowe centra wymiany informacji (ISAC). | |
| 2. Ocena pokrycia | Inwentaryzacja narzędzi | Należy zapisać narzędzia bezpieczeństwa i przypisać im techniki ATT&CK. |
| Matryca pokrycia | Należy zwizualizować w Navigatorze techniki pokryte i niepokryte. | |
| Analiza luk | Należy opisać luki z największym wpływem i zaplanować ich usunięcie. | |
| 3. Budowa detekcji | Reguły detekcji | Należy napisać reguły SIEM i EDR dla priorytetowych technik. |
| Procedury incydentowe | Należy przypisać procedury reagowania do taktyk ATT&CK. | |
| Strategie detekcji | Należy wykorzystać strategie detekcji z bazy ATT&CK od wersji v18. | |
| 4. Weryfikacja | Testy penetracyjne | Należy zasymulować wybrane techniki w kontrolowanych warunkach. |
| Operacje red team | Należy odtworzyć kampanię grupy z profilu zagrożeń. | |
| Miary skuteczności | Należy dobrać miary skuteczności detekcji z NIST SP 800-55 (tom 1 i 2, grudzień 2024) oraz CIS Controls v8.1. | |
| 5. Ciągłe doskonalenie | Aktualizacje bazy | Należy śledzić nowe wersje ATT&CK, które ukazują się mniej więcej co sześć miesięcy. |
| Analiza incydentów | Należy mapować każdy incydent na techniki ATT&CK. | |
| Raportowanie | Należy cyklicznie przekazywać zarządowi i zespołowi technicznemu raport z pokrycia. |
Gdzie pomagamy
Testy penetracyjne i operacje red team sprawdzają, które techniki z profilu zagrożeń organizacja wykrywa. W sieciach przemysłowych to samo robi ocena bezpieczeństwa OT. Wynik mapujemy na macierz ATT&CK, żeby zespół widział luki w pokryciu.
Źródła
- ATT&CK STIX Data (enterprise-attack, mobile-attack, ics-attack, v20.1) - MITRE (dostęp: )
- ATT&CK Versions - MITRE (dostęp: )
- ATT&CK FAQ - MITRE (dostęp: )
- ATT&CK Navigator - MITRE (dostęp: )
- Sandworm Team, Group G0034 - MITRE (dostęp: )
- Dragonfly, Group G0035 - MITRE (dostęp: )
- Energy Sector Incident Report - 29 December 2025 - CERT Polska (dostęp: )
- Dragos 2026 OT Report Shows Surge in Threat Groups and Ransomware - Dragos (dostęp: )
- Industroyer - Crash Override (2016) - CCDCOE Cyber Law Toolkit (dostęp: )
- Russian Sandworm group attacks energy company in Poland with DynoWiper, ESET Research discovers - ESET (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.
