Przejdź do treści

Cyberbezpieczeństwo OT

Model Diamentowy - praktyczny przewodnik po analizie incydentów

Model Diamentowy (Diamond Model) - metoda analizy incydentów: przeciwnik, zdolności, infrastruktura, ofiara. Przechodzenie między elementami, wątki aktywności i przykłady z OT.

Opublikowano Zaktualizowano 9 min czytania

Model DiamentowyDiamond Modelthreat intelligenceanaliza incydentówMITRE ATT&CK
Model Diamentowy - praktyczny przewodnik po analizie incydentów
Spis treści
  1. Cztery wierzchołki diamentu
  2. Pivoting - siła Modelu Diamentowego
  3. Wątki aktywności i grupy aktywności
  4. Praktyczna analiza - dwa incydenty OT
  5. Model Diamentowy a inne metody
  6. Jak wdrożyć Model Diamentowy w organizacji
  7. Rozszerzenia modelu - meta-cechy
  8. Źródła

Zablokowanie adresu IP z alertu kończy sprawę w systemie zgłoszeń, ale nie mówi, kto atakuje, jakie inne systemy są zagrożone i czy to część większej kampanii. Zespół bezpieczeństwa, który zna tylko adres i skrót pliku, odpowiada na każdy alert od nowa.

Z pracy Sergio Caltagirone, Andrew Pendergasta i Christophera Betza z 2013 roku wynika, że:

  • każde zdarzenie w sieci opisują cztery cechy: przeciwnik, zdolności, infrastruktura i ofiara,
  • z jednej znanej cechy można dojść do pozostałych, a ten krok nazywa się pivotingiem,
  • zdarzenia łączy się w wątki aktywności, a wątki w grupy aktywności.

Model Diamentowy (Diamond Model of Intrusion Analysis) jest więc metodą zamiany pojedynczego wskaźnika naruszenia (IOC, czyli adresu, skrótu lub domeny) w obraz całej kampanii.

Cztery wierzchołki diamentu

Każdy incydent bezpieczeństwa opisują cztery elementy połączone w kształt diamentu. Dla każdego należy wpisać, co jest znane, a gdy wiedzy brak, zostawić pole puste.

Wierzchołek Co opisuje Co należy ustalić Przykład (Stuxnet)
Przeciwnik (Adversary) Osoba lub organizacja odpowiedzialna za atak Motywację, zasoby i to, czy sprawca działa na zlecenie państwa, czy komercyjnie. Użyte źródła nie wskazują sprawcy.
Zdolności (Capability) Narzędzia i techniki ataku Jakie złośliwe oprogramowanie i jakie podatności zastosowano oraz czy narzędzia są własne, czy kupione. Wiele luk zero-day, rootkit w sterowniku PLC i modyfikacja kodu sterowników S7-315-2. Kod dla S7-417 był wyłączony lub niedokończony.
Infrastruktura (Infrastructure) Zasoby techniczne, przez które przebiega atak Jakie domeny, serwery i nośniki posłużyły do dostarczenia i sterowania. Pięć organizacji z obecnością w Iranie, nośniki USB i serwery C2. Symantec przypuszcza, że wprowadził je zewnętrzny wykonawca.
Ofiara (Victim) Cel ataku Jaki sektor i jakie systemy zaatakowano oraz dlaczego ten cel. Według analizy ISIS celem były wirówki IR-1 w Natanz. Iran nie przyznał, że Stuxnet zaatakował Natanz.

Pięć krawędzi diamentu łączy wierzchołki w pary, a każda para jest pytaniem analitycznym:

  • Przeciwnik - zdolności: Jakie narzędzia rozwinął przeciwnik i czy kupił je, czy opracował własne.
  • Przeciwnik - infrastruktura: Jaką infrastrukturę kontroluje przeciwnik i czy są to jego serwery, czy przejęte.
  • Infrastruktura - zdolności: Jak narzędzia korzystają z infrastruktury do łączności.
  • Infrastruktura - ofiara: Przez jaką infrastrukturę przebiegł atak na ofiarę.
  • Zdolności - ofiara: Jakie techniki zadziałały i którędy atak wszedł do środka.

Szóstą relację, przeciwnik-ofiara, rozszerzony model opisuje meta-cechą społeczno-polityczną. Przeciwnik rzadko działa bezpośrednio, tylko przez infrastrukturę, więc ta relacja jest hipotezą do sprawdzenia, a nie krawędzią grafu zdarzenia.

TIP

Przy każdym incydencie należy wypełnić diament: kto (przeciwnik), czym (zdolności), przez co (infrastruktura), kogo (ofiara). Dlaczego: puste pola pokazują, czego zespół jeszcze nie wie, i wskazują, od czego zacząć dalszą analizę.

Pivoting - siła Modelu Diamentowego

Pivoting oznacza przechodzenie od jednego znanego elementu do powiązanych z nim, nieznanych. Autorzy modelu nazywają go jedną z jego najsilniejszych cech, a sam diament powstał ze scenariuszy takiego przechodzenia.

Przykład: zespół znajduje w sieci OT złośliwe oprogramowanie (zna zdolności), które łączy się z adresem IP (zna infrastrukturę). Z tego punktu należy ustalić cztery rzeczy:

  1. Infrastruktura do przeciwnika: kto kontroluje ten adres i czy pojawia się w raportach o zagrożeniach. Dlaczego: znany przeciwnik ma udokumentowane metody, które wskazują następne kroki ataku.
  2. Infrastruktura do zdolności: jakie inne narzędzia łączą się z tym adresem i czy w sieci jest więcej złośliwego oprogramowania. Dlaczego: jeden adres często obsługuje kilka próbek.
  3. Przeciwnik do ofiary: jakie inne organizacje zaatakował ten przeciwnik i czy atakuje cały sektor. Dlaczego: odpowiedź pokazuje, czy firma jest celem, czy przypadkową ofiarą.
  4. Zdolności do ofiary: jakie systemy w sieci mogą być podatne na te same techniki. Dlaczego: te systemy należy sprawdzić, zanim atak się powtórzy.

Każdy pivot generuje nowe pytania i nowe wskaźniki do sprawdzenia, więc pojedynczy alert staje się mapą powiązań.

TIP

Pivoting korzysta z dostępnych danych: analizy próbek, rozwiązywania nazw domen, logów zapory i rejestrów adresów IP. Platformy wymiany informacji o zagrożeniach poszerzają widok, ale nie są warunkiem rozpoczęcia.

Wątki aktywności i grupy aktywności

Model definiuje dwa wyższe poziomy analizy.

Wątek aktywności

Wątek aktywności to uporządkowane fazami zdarzenia jednego przeciwnika przeciw jednej ofierze, powiązane przyczynowo. Opisuje jedno przejście atakującego przez łańcuch ataku (Kill Chain):

E₁ (rekonesans) → E₂ (dostarczenie) → E₃ (wykorzystanie podatności) → E₄ (C2) → E₅ (wyprowadzenie danych)

Każde zdarzenie jest osobnym diamentem z czterema wierzchołkami. Strzałka między zdarzeniami oznacza, że poprzednie zdarzenie umożliwiło następne.

Grupa aktywności

Grupa aktywności zbiera zdarzenia i wątki o podobnych cechach. Zwykle służy do wskazania wspólnego przeciwnika. Wspólna publiczna zdolność lub wspólny hosting nie wystarczają do połączenia zdarzeń w jedną grupę, bo autorzy ostrzegają przed nadmiernym dopasowaniem.

Poziom Co opisuje Przykład
Zdarzenie Pojedyncze zdarzenie z czterema wierzchołkami. Złośliwe oprogramowanie łączy się z serwerem C2.
Wątek aktywności Zdarzenia jednego ataku powiązane przyczynowo. Wiadomość phishingowa dostarcza program, ten łączy się z serwerem C2, a następnie wyprowadza dane.
Grupa aktywności Zdarzenia i wątki o wspólnych cechach. Kampania Sandworm przeciw ukraińskim sieciom energetycznym w 2022 roku (MITRE G0034).

Praktyczna analiza - dwa incydenty OT

Dwa incydenty, Colonial Pipeline i Industroyer, pokazują, jak diament zmienia wnioski.

Wierzchołek Colonial Pipeline (2021) Industroyer (2016)
Przeciwnik Grupa DarkSide, która działała w modelu ransomware jako usługi (RaaS) z motywacją finansową. Sandworm Team. Akt oskarżenia USA z października 2020 roku wskazuje oficerów GRU z jednostki 74455, ale akt oskarżenia nie jest wyrokiem.
Zdolności Ransomware z kradzieżą danych oraz dostęp przez profil VPN, który nie miał być używany. Framework z czterema modułami protokołów OT: IEC 101, IEC 104, IEC 61850 i OPC DA.
Infrastruktura Jeden profil VPN z uwierzytelnianiem jednoskładnikowym, a według CISA DarkSide używa głównie sieci Tor do C2. Serwery C2 głównie w sieci Tor.
Ofiara Operator rurociągu paliwowego, w którym ransomware zaszyfrował sieć IT. Stacja Pivnichna operatora Ukrenergo, a konkretnie systemy sterowania stacji.
Co pokazuje diament Atak finansowy na sieć IT. Firma wyłączyła rurociąg prewencyjnie, a według CISA nie ma oznak ruchu bocznego do OT. Atak na infrastrukturę krytyczną z narzędziem, które steruje urządzeniami w protokołach OT.
Obrona Należy zabezpieczyć sieć IT i zależności procesu OT od niej: uwierzytelnianie wieloskładnikowe, kopie zapasowe, plan reagowania i segmentację IT-OT. Należy segmentować sieć OT, monitorować protokoły przemysłowe i przygotować procedury pracy ręcznej.

Analiza wierzchołka przeciwnika zmienia strategię obrony. Przy ataku finansowym należy najpierw zabezpieczyć sieć IT i zależności procesu OT od niej. Colonial zatrzymał rurociąg, mimo że według CISA OT nie został zaatakowany, bo dyrektor spółki powiedział Senatowi, że nawet jednoprocentowa szansa naruszenia OT uzasadniała wyłączenie. Przy narzędziu typu Industroyer obrona musi obejmować warstwę OT, ponieważ malware steruje wyłącznikami bezpośrednio w protokołach przemysłowych.

Model Diamentowy a inne metody

Trzy metody uzupełniają się wzajemnie. Autorzy modelu piszą, że Cyber Kill Chain jest bardzo skutecznym i wpływowym modelem, a Model Diamentowy go uzupełnia.

Metoda Odpowiada na pytanie Co wnosi
Cyber Kill Chain Na jakim etapie jest atak? Porządkuje fazy ataku i pomaga zaplanować obronę warstwową.
MITRE ATT&CK Jaką technikę zastosował atakujący? Opisuje techniki. Strony grup i kampanii zawierają kontekst o przeciwniku, ale model nie służy do analizy relacji przeciwnik-ofiara.
Model Diamentowy Kto atakuje, czym i kogo? Łączy cechy zdarzenia w relacje i pozwala przechodzić między nimi.

Incydent OT należy przeanalizować w trzech ujęciach:

  1. Kill Chain: ustalić, na którym etapie wykryto atak i gdzie zawiodła obrona.
  2. MITRE ATT&CK: ustalić, jakie techniki zastosowano i jakie detekcje dodać.
  3. Model Diamentowy: ustalić, kto za tym stoi, czy można spodziewać się kolejnych ataków i jaka powinna być strategia obrony.

Jak wdrożyć Model Diamentowy w organizacji

TIP

Do rozpoczęcia wystarczy szablon diamentu w formie prostej tabeli z czterema wierzchołkami, wypełniany przy każdym incydencie. Dlaczego: po kilku zgłoszeniach w tabelach widać powtarzające się infrastruktury, narzędzia i cele.

Lista kontrolna wdrożenia

  • Należy utworzyć szablon diamentu (cztery wierzchołki i pięć krawędzi) w narzędziu do zarządzania incydentami. Dlaczego: jeden szablon daje porównywalne opisy.
  • Należy wypełniać diament przy każdym incydencie, nawet gdy nie są znane wszystkie wierzchołki. Dlaczego: puste pola wskazują, co zbadać w następnym kroku.
  • Należy zbierać wskaźniki naruszenia i przypisywać je do wierzchołków (adres IP do infrastruktury, skrót pliku do zdolności). Dlaczego: wskaźnik przypisany do wierzchołka pokazuje, dokąd od niego przejść.
  • Należy przechodzić z każdego znanego wierzchołka do nieznanych. Dlaczego: to prowadzi od pojedynczego alertu do pełnego obrazu.
  • Należy łączyć zdarzenia w wątki aktywności przyczynowo, w kolejności faz. Dlaczego: kolejność czasowa sama nie dowodzi związku zdarzeń.
  • Należy grupować wątki o wspólnych cechach w grupy aktywności i sprawdzać, czy wspólna cecha jest rzeczywiście specyficzna dla przeciwnika. Dlaczego: wspólna publiczna zdolność lub wspólny hosting prowadzą do błędnych grup.
  • Należy przejść na platformę wymiany informacji o zagrożeniach, gdy liczba incydentów przerośnie tabele. Dlaczego: platforma automatyzuje wyszukiwanie powiązań.
  • Należy przekazywać analizy do ISAC właściwego dla sektora (centrum wymiany i analizy informacji o zagrożeniach; listę prowadzi ENISA). Dlaczego: inni członkowie mogą uzupełnić wierzchołki, których organizacja nie zna.

Rozszerzenia modelu - meta-cechy

Praca definiuje dodatkowe meta-cechy każdego zdarzenia. Meta-cechy porządkują zdarzenia i pozwalają je porównywać.

Meta-cecha Opis Przykład
Znacznik czasu Data lub zakres dat zdarzenia. 17-18.12.2016 (atak na stację Pivnichna, według CCDCOE).
Faza Faza ataku według wybranego modelu. W jednym przykładzie należy użyć jednego modelu. Dostarczenie (faza Cyber Kill Chain).
Wynik Powodzenie, porażka albo wynik nieznany. Powodzenie.
Kierunek Jedna z siedmiu wartości, między innymi infrastruktura do ofiary, ofiara do infrastruktury lub dwukierunkowy. Infrastruktura do ofiary.
Metodyka Ogólna klasa działania. Wiadomość spear-phishingowa z załącznikiem.
Zasoby Zewnętrzne elementy, od których zdarzenie zależy: oprogramowanie, wiedza, sprzęt, środki i dostęp. Publiczne złośliwe oprogramowanie, dostęp do internetu i środki na zakup domen.

Źródła

  1. The Diamond Model of Intrusion Analysis - Caltagirone, Pendergast, Betz (Center for Cyber Intelligence Analysis and Threat Research); kopia na stronie autorów, bo adres DTIC (ADA586960) jest obecnie niedostępny (dostęp: )
  2. W32.Stuxnet Dossier (wersja 1.4, luty 2011) - Symantec (dostęp: )
  3. Did Stuxnet Take Out 1,000 Centrifuges at the Natanz Enrichment Plant? (22.12.2010) - Institute for Science and International Security (Albright, Brannan, Walrond) (dostęp: )
  4. Stuxnet, Software S0603 - MITRE ATT&CK (dostęp: )
  5. Alert (AA21-131A): DarkSide Ransomware: Best Practices for Preventing Business Disruption from Ransomware Attacks - CISA (dostęp: )
  6. Zeznanie J. Blounta przed Senatem USA, 8.06.2021 - U.S. Senate / GovInfo (dostęp: )
  7. Win32/Industroyer: A new threat for industrial control systems - ESET (dostęp: )
  8. Industroyer - Crash Override (2016) - CCDCOE Cyber Law Toolkit (dostęp: )
  9. Sandworm Team, Group G0034 - MITRE ATT&CK (dostęp: )
  10. Six Russian GRU Officers Charged in Connection with Worldwide Deployment of Destructive Malware and Other Disruptive Actions in Cyberspace - U.S. Department of Justice (19.10.2020) (dostęp: )
  11. Information Sharing and Analysis Centers (ISACs) - ENISA (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę