Przejdź do treści

Blog

Defense in Depth w rozproszonych systemach sterowania (DCS) - warstwa sieci krok po kroku

Warstwa sieci obrony w głąb dla DCS: strefy i korytarze według oceny ryzyka, SL-T, zapory między sąsiednimi poziomami, decyzja o DMZ i mikrosegmentacja.

Opublikowano Zaktualizowano 13 min czytania

Defense in DepthDCSbezpieczeństwo OTICSsegmentacja sieciIEC 62443SCADAstrefy i korytarze
Defense in Depth w rozproszonych systemach sterowania (DCS) - warstwa sieci krok po kroku
Spis treści
  1. Co chroni warstwa sieci w DCS
  2. Krok 1. Spisać urządzenia i przepływy
  3. Krok 2. Podzielić system na strefy według ryzyka
  4. Krok 3. Ustalić SL-T dla każdej strefy i każdego korytarza
  5. Krok 4. Zbudować korytarze i ustawić reguły zapór
  6. Krok 5. Rozstrzygnąć, czy potrzebna jest DMZ
  7. Krok 6. Monitorować granice stref
  8. Krok 7. Ograniczyć ruch wewnątrz stref
  9. Krok 8. Przygotować odcięcie strefy
  10. Lista kontrolna
  11. Gdzie pomagamy
  12. Podstawa techniczna
  13. Powiązane artykuły
  14. Źródła

Sieć DCS, w której komputer z biura może połączyć się ze sterownikiem, daje tę samą drogę każdemu, kto przejmie ten komputer. Wystarczy wtedy jedno urządzenie brzegowe z podatnością, żeby wysyłać do sterowników polecenia. Obrona w głąb (Defense in Depth) układa zabezpieczenia w kolejne warstwy, a warstwa sieci decyduje, jak daleko dojdzie intruz.

Z analizy Dragos, wytycznych NIST i normy IEC 62443 wynika, że:

  • we Lwowie mieszkańcy przez dwa dni nie mieli ogrzewania, a według Dragos router, serwery zarządzania i sterowniki ogrzewania nie były odpowiednio segmentowane,
  • NIST zaleca reguły zapór, które przepuszczają ruch tylko między sąsiednimi poziomami sieci, w obu kierunkach,
  • według IEC 62443-3-2 organizacja grupuje zasoby w strefy według ryzyka i ustala docelowy poziom bezpieczeństwa dla każdej strefy i każdego korytarza.

Co chroni warstwa sieci w DCS

Rozproszony system sterowania (DCS) steruje produkcją w jednym zakładzie, na przykład w rafinerii, elektrowni, oczyszczalni ścieków albo zakładzie chemicznym. Serwer nadzorczy wysyła nastawy do sterowników rozproszonych i zbiera z nich dane. Sterowniki sterują siłownikami na podstawie tych poleceń i odczytów z czujników.

Magistrale polowe (fieldbus) łączą sterowniki z czujnikami i siłownikami bez osobnego przewodu do każdego urządzenia. Według NIST podział produkcji na moduły ogranicza skutki pojedynczej awarii. Ten sam opis wskazuje, że DCS bywa połączony z siecią firmową, żeby dział biznesowy widział dane produkcyjne.

NIST opisuje obronę w głąb jako pięć warstw zabezpieczeń. Warstwy mają usunąć pojedynczy punkt awarii w zabezpieczeniach.

Warstwa według NIST Co organizacja w niej robi
1. Zarządzanie bezpieczeństwem Organizacja prowadzi program bezpieczeństwa OT, ocenia ryzyko i ustala zasady dla pozostałych warstw.
2. Ochrona fizyczna Organizacja chroni systemy sterowania, narzędzia i otoczenie przed przypadkową lub celową utratą i uszkodzeniem.
3. Bezpieczeństwo sieci Organizacja dzieli sieć na strefy, kontroluje ruch na ich granicach i monitoruje komunikację.
4. Bezpieczeństwo sprzętu Organizacja korzysta z zabezpieczeń wbudowanych w urządzenia, na przykład modułu TPM, do ochrony integralności i tożsamości urządzeń.
5. Bezpieczeństwo oprogramowania Organizacja stosuje listy dozwolonych aplikacji, instaluje poprawki i zarządza konfiguracją oprogramowania.

Warstwę 3 buduje się w ośmiu krokach. Pozostałe warstwy dla systemów SCADA i DCS opisuje artykuł Defense in Depth dla SCADA i DCS.

Krok 1. Spisać urządzenia i przepływy

Należy spisać wszystkie urządzenia w sieci DCS i wszystkie połączenia między nimi: źródło, cel, protokół, port i cel biznesowy. Dlaczego: według NIST organizacje zwykle budują reguły zapór z mapy przepływów danych, a reguła bez spisanego przepływu przepuszcza ruch, którego nikt nie potrzebuje.

Przepływy należy zbierać pasywnie, z kopii ruchu z portu przełącznika (SPAN) albo z pasywnego rozgałęźnika (tap). NIST wskazuje tryb nasłuchu jako możliwy pierwszy krok monitorowania sieci OT. Dlaczego: pasywny odczyt nie wysyła żadnych pakietów do sterowników, więc nie zakłóca procesu.

Spis urządzeń opisuje artykuł o inwentaryzacji zasobów ICS.

Krok 2. Podzielić system na strefy według ryzyka

Strefa to grupa urządzeń o wspólnych wymaganiach bezpieczeństwa, z wyraźną granicą. Korytarz to kontrolowany kanał komunikacji między strefami. Według IEC 62443-3-2 organizacja grupuje zasoby na podstawie wstępnej oceny ryzyka albo innych kryteriów, takich jak krytyczność, funkcja, lokalizacja, wymagany dostęp i odpowiedzialna jednostka.

Dwie reguły podziału są w normie wymaganiami:

  • systemy sterowania należy oddzielić logicznie lub fizycznie od systemów biznesowych, bo różnią się funkcją, właścicielem i wpływem na zdrowie, bezpieczeństwo i środowisko,
  • systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego należy umieścić w strefach oddzielonych od pozostałych, a gdy to niemożliwe, całą wspólną strefę należy traktować jak strefę bezpieczeństwa funkcjonalnego.

Model Purdue, czyli hierarchia poziomów od czujników po systemy biznesowe, często służy za punkt wyjścia. IEC 62443-3-2 podaje go jako przykład podstawy podziału. W przykładzie architektury DCS NIST dzieli sieć na cztery poziomy.

Poziom w przykładzie NIST Co się w nim znajduje Poziomy modelu Purdue
Poziom pola Na tym poziomie pracują czujniki, siłowniki, sterowniki PLC oraz sterowniki maszyn i procesu. 0, 1 i 2
Poziom zarządzania operacjami Na tym poziomie pracują urządzenia, które monitorują poziom pola i nim zarządzają. 3
DMZ Na tym poziomie pracują serwery pośredniczące między poziomem zarządzania operacjami a siecią firmową. Strefa leży między poziomem 3 a siecią firmową.
Sieć firmowa Na tym poziomie pracują systemy biznesowe i komputery biurowe. Poziomy powyżej 3

Systemy ochrony fizycznej, czyli kamery, kontrola dostępu, czytniki kart i telefonia VoIP, NIST zaleca rozważyć w osobnych segmentach. Ten sam przykład umieszcza urządzenia IIoT (przemysłowego internetu rzeczy) w osobnym segmencie, którego ruch przechodzi przez zaporę na granicy DMZ.

Krok 3. Ustalić SL-T dla każdej strefy i każdego korytarza

SL-T (docelowy poziom bezpieczeństwa) to poziom od 1 do 4, który strefa albo korytarz ma osiągnąć. Według IEC 62443-3-2 organizacja ustala SL-T dla każdej strefy i każdego korytarza. Norma nie narzuca metody.

Jedna z metod opisanych w normie korzysta z macierzy ryzyka. Zespół zaczyna od szacunkowego poziomu SL i ocenia ryzyko z zabezpieczeniami, które ten poziom oznacza. Jeśli ryzyko jest nie do przyjęcia, należy podnieść SL i ponowić ocenę, a poziom, przy którym ryzyko jest akceptowalne, zostaje SL-T.

Nie należy przypisywać SL według rodzaju strefy, na przykład “strefa sterowania zawsze SL 3”. Dlaczego: dwie strefy sterowania w różnych zakładach mogą mieć zupełnie inne skutki awarii, a SL-T wynika ze skutków i zagrożeń, nie z nazwy strefy.

Wyższy SL-T oznacza więcej wymagań dla sieci. IEC 62443-3-3 przypisuje kolejne możliwości systemu do kolejnych poziomów.

SL Segmentacja sieci Ochrona granicy strefy
1 System potrafi logicznie oddzielić sieć sterowania od innych sieci. System monitoruje i kontroluje komunikację na granicach stref.
2 System potrafi dodatkowo oddzielić sieć sterowania fizycznie. Granica domyślnie blokuje ruch i przepuszcza tylko ruch dopuszczony.
3 System zapewnia sieci sterowania usługi sieciowe bez połączenia z sieciami spoza systemu sterowania. Granica potrafi odciąć całą komunikację (tryb wyspy) i blokuje ruch przy awarii urządzenia granicznego.
4 System potrafi odizolować logicznie i fizycznie sieci krytyczne od pozostałych sieci sterowania. Wymagania są takie same jak dla SL 3.

Krok 4. Zbudować korytarze i ustawić reguły zapór

Między strefami należy postawić urządzenia graniczne, zwykle zapory. Reguły należy ustawić tak, żeby domyślnie blokowały ruch i przepuszczały tylko przepływy spisane w kroku 1. Każda reguła ma zapisane źródło, cel, port i uzasadnienie.

Reguły należy dopuścić tylko między sąsiednimi poziomami. NIST podaje przykład: urządzenie z poziomu 4 nie łączy się bezpośrednio z urządzeniami poziomów 2, 1 i 0. Dlaczego: przejęty komputer w sieci firmowej nie dotrze wtedy do sterownika bez przejścia przez kolejne kontrolowane granice.

Reguły wychodzące z sieci sterowania należy ustawić tak samo restrykcyjnie jak przychodzące. Dlaczego: według NIST kontrola ruchu wychodzącego bywa w praktyce bardzo różna, a niekontrolowane połączenia wychodzące z niższych poziomów są dużym ryzykiem.

Między poziomem pola a poziomem zarządzania operacjami NIST dopuszcza zapory klasy przemysłowej. Taka zapora obsługuje protokoły OT i pracuje w trudnych warunkach. Zapora, która filtruje tylko adresy i porty, po otwarciu portu 502 przepuści każde polecenie Modbus TCP, także zapis.

W Modbus TCP każde żądanie zawiera kod funkcji, który mówi, czy polecenie czyta, czy zmienia dane. Reguły na granicy poziomu pola należy pisać na poziomie kodów funkcji tam, gdzie zapora to umożliwia. Kody odczytu i zapisu zestawia artykuł o zdalnym dostępie do ICS.

Gdy dane mają płynąć tylko w górę, na przykład z poziomu 2 do historiana na poziomie 3, należy rozważyć bramę jednokierunkową (diodę danych). Dlaczego: według NIST taka brama między poziomami 2 i 3 może chronić poziomy 0-2 przed incydentem na poziomach 3 i wyższych.

Krok 5. Rozstrzygnąć, czy potrzebna jest DMZ

DMZ to ograniczona sieć serwerów, która łączy dwie strefy i kontroluje przepływ danych między nimi. Dzięki niej sieć firmowa i sieć sterowania nie łączą się bezpośrednio. IEC 62443-3-3 wymienia DMZ jako przykład skutecznej architektury granicy, a o jej zastosowaniu decyduje ocena ryzyka.

DMZ należy zbudować, gdy dane przechodzą między siecią firmową a siecią sterowania, na przykład do historiana, systemu planowania produkcji albo serwera poprawek. NIST zaleca wtedy, żeby cała komunikacja między tymi sieciami przechodziła przez usługi w DMZ. Dlaczego: serwer firmowy łączy się z serwerem w DMZ, a do sterowników dociera tylko serwer, który organizacja kontroluje.

Usługi w DMZ należy monitorować i chronić. Dlaczego: DMZ ma połączenie ze światem zewnętrznym, a przejęty serwer w DMZ pozwala przejść do sieci OT bez wykrycia.

W przykładzie NIST sieć zarządzania operacjami ma własny serwer uwierzytelniania, oddzielony od serwera w sieci firmowej. Należy rozważyć takie rozwiązanie, jeśli ocena ryzyka to uzasadnia. Dlaczego: przejęcie katalogu kont w sieci firmowej nie daje wtedy automatycznie kont w sieci OT.

Krok 6. Monitorować granice stref

Zapory, przełączniki i serwery na granicach stref należy skonfigurować tak, żeby wysyłały dzienniki zdarzeń do jednego, centralnego miejsca. Okres przechowywania dzienników należy zapisać w polityce i zapewnić na nie miejsce.

Ruch należy monitorować pasywnie na urządzeniach granicznych, z portów SPAN albo rozgałęźników. NIST zwraca uwagę, że ruch OT jest przewidywalny, więc odstępstwa od wzorca łatwiej wykryć niż w sieci biurowej.

System zapobiegania włamaniom (IPS), który sam blokuje ruch, należy umieścić na wyższych poziomach, na przykład na interfejsach DMZ. Dlaczego: NIST ostrzega, że automatyczna reakcja w sieci sterowania może zakłócić proces.

Ruch szyfrowany należy obserwować przed zaszyfrowaniem albo po odszyfrowaniu. Dlaczego: system wykrywania anomalii nie oceni treści ruchu, którego nie widzi.

Krok 7. Ograniczyć ruch wewnątrz stref

Według NIST zapory między strefami nie ograniczają ruchu wewnątrz strefy. Przejęta stacja inżynierska może więc swobodnie łączyć się z każdym sterownikiem w tej samej strefie.

Mikrosegmentacja dzieli strefę na mniejsze grupy z własnymi regułami. CISA opisuje ją jako uzupełnienie obrony w głąb. W OT należy stosować mikrosegmentację sieciową, w przełącznikach i zaporach. Dlaczego: według CISA dla urządzeń OT może brakować rozwiązań z agentem instalowanym na urządzeniu.

CISA proponuje cztery fazy, które należy powtarzać dla kolejnych grup urządzeń:

  1. Należy wybrać grupę urządzeń do wydzielenia według krytyczności i łatwości przejścia.
  2. Należy ustalić, z jakimi systemami grupa musi się komunikować, i zapytać o to osoby, które ją obsługują.
  3. Należy wybrać reguły, które pozwalają grupie wykonywać jej funkcję.
  4. Należy najpierw uruchomić reguły w trybie, który tylko zgłasza naruszenia, a dopiero potem w trybie blokowania. Dlaczego: tryb zgłaszania pokazuje przepływy, których zabrakło w spisie, zanim zatrzymają proces.

Model, w którym każdy dostęp jest sprawdzany osobno, opisuje artykuł o architekturze Zero Trust.

Krok 8. Przygotować odcięcie strefy

W trakcie incydentu może być potrzebne odcięcie strefy od pozostałych sieci. IEC 62443-3-3 zaleca, żeby po odcięciu działały usługi potrzebne do pracy instalacji albo do jej uporządkowanego zatrzymania.

Należy sprawdzić, z jakich usług spoza strefy korzysta instalacja, na przykład z przydzielania adresów (DHCP), nazw (DNS) i urzędu certyfikacji. Te usługi należy powielić w sieci sterowania. Dlaczego: strefa odcięta od serwera DNS w sieci firmowej może przestać działać w chwili, gdy najbardziej potrzebna jest jej izolacja.

Odcięcie należy przećwiczyć i zmierzyć jego czas. Plan reagowania na incydent zapisuje, kto podejmuje decyzję i kto ją wykonuje.

Lista kontrolna

  • Wszystkie urządzenia i przepływy w sieci DCS są spisane, a przepływy zebrano pasywnie.
  • Systemy sterowania są oddzielone od systemów biznesowych.
  • Systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego leżą w osobnych strefach.
  • Każda strefa i każdy korytarz mają SL-T ustalony w ocenie ryzyka, a wynik oceny jest zapisany.
  • Zapory domyślnie blokują ruch i przepuszczają tylko ruch między sąsiednimi poziomami.
  • Reguły wychodzące z sieci sterowania są tak samo restrykcyjne jak przychodzące.
  • Każda reguła zapory ma zapisane źródło, cel, port i uzasadnienie.
  • Decyzja o DMZ wynika z oceny ryzyka, a cała komunikacja z siecią firmową przechodzi przez usługi w DMZ.
  • Systemy ochrony fizycznej i urządzenia IIoT mają osobne segmenty.
  • Dzienniki z urządzeń granicznych trafiają do centralnego miejsca, a ruch na granicach jest monitorowany pasywnie.
  • Mikrosegmentacja wewnątrz stref przeszła przez tryb zgłaszania naruszeń przed włączeniem blokowania.
  • Usługi potrzebne po odcięciu strefy działają w sieci sterowania, a odcięcie zostało przećwiczone.

Gdzie pomagamy

Podczas segmentacji sieci OT spisujemy przepływy, projektujemy strefy i korytarze oraz reguły zapór dla konkretnego DCS. Audyt IEC 62443 sprawdza, czy SL-T wynika z oceny ryzyka i czy granice stref spełniają wymagania dla tego poziomu. Monitoring sieci OT obejmuje pasywną obserwację ruchu na granicach stref, a ocena bezpieczeństwa OT sprawdza, którędy da się przejść z sieci firmowej do sterowników. Do rozmowy zapraszamy przez formularz kontaktowy.

Podstawa techniczna

Krok / temat Gdzie to jest
Budowa DCS NIST SP 800-82r3, 2.3.3
Pięć warstw obrony w głąb NIST SP 800-82r3, 5.1.2 i 5.2
1. Mapa przepływów, pasywne monitorowanie NIST SP 800-82r3, 5.2.3.1 i 5.2.3.3
2. Definicje strefy i korytarza IEC 62443-1-1, 3.2.116 i 3.2.27
2. Grupowanie według ryzyka IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.1
2. Oddzielenie systemów biznesowych i bezpieczeństwa funkcjonalnego IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.2 i ZCR 3.3 (wymagania)
2. Model Purdue jako przykład podstawy podziału IEC 62443-3-2:2020, 4.4.2.2; NIST SP 800-82r3, 5.2.3.1
2. Poziomy w przykładzie DCS, segmenty ochrony fizycznej i IIoT NIST SP 800-82r3, 5.4.1 i 5.4.2
3. SL-T dla każdej strefy i korytarza, brak narzuconej metody IEC 62443-3-2:2020, ZCR 5.6
3. Wymagania sieciowe dla SL 1-4 IEC 62443-3-3, SR 5.1 i SR 5.2 z rozszerzeniami
4. Reguły między sąsiednimi poziomami, reguły wychodzące, brama jednokierunkowa NIST SP 800-82r3, 5.2.3.1 i 5.4.1
4. Domyślne blokowanie IEC 62443-3-3, SR 5.2 RE 1 (SL 2+)
4. Kod funkcji i port 502 MODBUS Application Protocol V1.1b3
5. Definicja DMZ IEC 62443-3-3, 3.1.19
5. DMZ jako przykład architektury granicy IEC 62443-3-3, SR 5.2 (uzasadnienie)
5. Komunikacja przez usługi w DMZ, osobny serwer uwierzytelniania OT NIST SP 800-82r3, 5.4.1
6. Dzienniki, monitorowanie, IPS, ruch szyfrowany NIST SP 800-82r3, 5.2.3.2 i 5.2.3.3
7. Ruch wewnątrz strefy NIST SP 800-82r3, 5.2.3.4
7. Fazy mikrosegmentacji, OT bez agentów CISA, Microsegmentation Part One, 3.1-3.4 i 4.7
8. Usługi po odcięciu strefy, tryb wyspy IEC 62443-3-3, SR 5.1 (uzasadnienie) i SR 5.2 RE 2 (SL 3+)
Systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego NIST SP 800-82r3, 5.3.1

Powiązane artykuły

  • Defense in Depth dla SCADA i DCS - wszystkie warstwy ochrony, od ochrony fizycznej po dostęp firm trzecich
  • Segmentacja sieci OT - metody segmentacji i matryca przepływów między strefami
  • Architektura Zero Trust - sprawdzanie każdego dostępu i jego miejsce w sieci OT
  • FrostyGoop - przebieg ataku na ciepłownię we Lwowie

Źródła

  1. Dragos - FROSTYGOOP: ICS Malware Targeting Operational Technology - Dragos (dostęp: )
  2. NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security (wrzesień 2023) - NIST (dostęp: )
  3. CISA - Journey to Zero Trust: Microsegmentation in Zero Trust, Part One (29.07.2025) - CISA (dostęp: )
  4. MODBUS Application Protocol Specification V1.1b3 - Modbus Organization (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę