Cyberbezpieczeństwo
Architektura Zero Trust - jak wprowadzić model NIST SP 800-207 w IT i OT
Zero Trust według NIST SP 800-207 krok po kroku: siedem zasad, PE, PA i PEP, cztery modele wdrożenia, ocena dojrzałości CISA i granice stosowania w sieciach OT.
Opublikowano Zaktualizowano 14 min czytania

Spis treści
W sieci zbudowanej wokół perymetru każdy, kto przejdzie przez zaporę, dostaje szeroki dostęp do zasobów w środku. Przejęte konto pracownika albo zainfekowany laptop dają atakującemu te same uprawnienia co ich właścicielowi. Zapory między strefami tego nie zmieniają, bo nie kontrolują ruchu wewnątrz strefy.
Z publikacji NIST i CISA wynika, że:
- zero trust zakłada, że sieć jest przejęta, i przyznaje każdy dostęp osobno, z najmniejszymi potrzebnymi uprawnieniami,
- według NIST duża organizacja może przez nieokreślony czas łączyć przepływy zero trust z architekturą opartą na perymetrze,
- według NIST część urządzeń OT, takich jak sterowniki i panele HMI, nie obsługuje technologii potrzebnych do zero trust,
- model dojrzałości CISA nie obejmuje wyzwań właściwych dla OT, więc sieć sterowania wymaga osobnych decyzji.
Czym jest architektura Zero Trust
NIST definiuje zero trust jako zbiór pojęć, które zmniejszają niepewność przy każdej decyzji o dostępie. Decyzja ma być trafna i dawać najmniejsze potrzebne uprawnienia, przy założeniu, że sieć jest przejęta. Architektura Zero Trust (ZTA) to plan bezpieczeństwa organizacji, który opisuje komponenty, przepływy pracy i polityki dostępu.
NIST nazywa część sieci, w której wszyscy ufają sobie nawzajem, strefą domniemanego zaufania. Zero trust przesuwa kontrolę dostępu jak najbliżej zasobu i zmniejsza tę strefę. Dlaczego: im mniejsza strefa, tym mniej zasobów widzi intruz, który się w niej znalazł.
NIST opisuje siedem zasad, które organizacja stosuje przy projektowaniu architektury.
| Zasada NIST | Co organizacja robi |
|---|---|
| 1. Każde źródło danych i każda usługa obliczeniowa jest zasobem. | Organizacja traktuje jak zasób także drukarki, czujniki i urządzenia prywatne z dostępem do danych firmy. |
| 2. Cała komunikacja jest zabezpieczona niezależnie od miejsca w sieci. | Organizacja stawia żądaniom z sieci firmowej te same wymagania co żądaniom z internetu. |
| 3. Dostęp do zasobu jest przyznawany na jedną sesję. | Organizacja sprawdza zaufanie przed każdą sesją, a dostęp do jednego zasobu nie otwiera innych. |
| 4. O dostępie decyduje dynamiczna polityka. | Organizacja uwzględnia tożsamość, stan urządzenia, aplikację, a także zachowanie i otoczenie żądania. |
| 5. Organizacja monitoruje integralność i stan bezpieczeństwa wszystkich swoich zasobów. | Organizacja ocenia stan urządzenia przy każdym żądaniu i inaczej traktuje urządzenia podatne albo niezarządzane. |
| 6. Uwierzytelnianie i autoryzacja są dynamiczne i egzekwowane przed dostępem. | Organizacja ma system zarządzania tożsamością, używa MFA i ponownie sprawdza dostęp w trakcie sesji. |
| 7. Organizacja zbiera jak najwięcej informacji o stanie zasobów, sieci i komunikacji. | Organizacja używa tych danych do poprawy polityk i do oceny kolejnych żądań. |
NIST zaznacza, że zasady są celem i nie każda strategia wdroży je w czystej postaci. MFA (uwierzytelnianie wieloskładnikowe) to logowanie z co najmniej dwoma rodzajami dowodu, na przykład hasłem i kluczem sprzętowym.
Trzy komponenty decyzji o dostępie
NIST rozdziela decyzję o dostępie od jej wykonania. Decyzję podejmują komponenty płaszczyzny sterowania, a ruch danych płynie płaszczyzną danych.
| Komponent | Co robi |
|---|---|
| Silnik polityk (PE, policy engine) | Silnik decyduje, czy podmiot dostaje dostęp do zasobu. Korzysta z polityki organizacji i danych zewnętrznych, a każdą decyzję zapisuje. |
| Administrator polityk (PA, policy administrator) | Administrator wykonuje decyzję silnika. Zestawia albo zamyka połączenie i wydaje poświadczenia sesji. |
| Punkt egzekwowania polityk (PEP, policy enforcement point) | Punkt egzekwowania otwiera, monitoruje i kończy połączenie między podmiotem a zasobem. |
Silnik polityk korzysta z danych o stanie urządzeń, z informacji o zagrożeniach, z dzienników aktywności oraz z zasad dostępu do danych. Sposób łączenia tych danych NIST nazywa algorytmem zaufania.
Algorytm oparty na kryteriach przyznaje dostęp, gdy żądanie spełnia wszystkie ustalone warunki. Algorytm punktowy liczy poziom zaufania z wag i przyznaje dostęp powyżej progu. Algorytm kontekstowy bierze pod uwagę historię podmiotu, więc lepiej wykrywa konto przejęte przez intruza.
NIST uznaje algorytm kontekstowy za idealny, choć nie zawsze możliwy. Organizacja wybiera wariant według tego, co potrafią jej komponenty, i zapisuje kryteria albo wagi dla każdego zasobu.
Cztery modele wdrożenia
NIST opisuje cztery modele, które różnią się miejscem punktu egzekwowania. Jedna organizacja może stosować kilka modeli dla różnych procesów.
| Model NIST | Gdzie stoi punkt egzekwowania | Kiedy pasuje | Ograniczenie |
|---|---|---|---|
| Agent na urządzeniu i brama zasobu | Agent działa na urządzeniu użytkownika, a brama stoi bezpośrednio przed zasobem. | Model pasuje do organizacji, które zarządzają swoimi urządzeniami i nie dopuszczają urządzeń prywatnych. | Model wymaga instalacji agenta na każdym urządzeniu. |
| Enklawa | Brama stoi na granicy grupy zasobów, na przykład centrum danych. | Model pasuje do starszych systemów, przed którymi nie da się postawić osobnej bramy. | Brama chroni całą grupę i nie chroni każdego zasobu osobno, a użytkownik może widzieć zasoby, do których nie ma uprawnień. |
| Portal zasobów | Pojedynczy portal przyjmuje żądania i pośredniczy w dostępie. | Model pasuje do urządzeń prywatnych i do współpracy z innymi firmami, bo nie wymaga agenta. | Organizacja widzi urządzenie tylko w chwili połączenia, a portal jest widoczny dla atakujących i narażony na odmowę usługi. |
| Piaskownica aplikacji | Zatwierdzone aplikacje działają w wydzielonym środowisku na urządzeniu. | Model pasuje tam, gdzie urządzenie może być przejęte, a aplikacja ma działać od niego niezależnie. | Organizacja musi utrzymywać zatwierdzone aplikacje w piaskownicy na każdym urządzeniu. |
Portal zasobów należy wyposażyć w zapas wydajności. Dlaczego: NIST ostrzega, że portal widoczny z sieci przyciąga ataki odmowy usługi.
Jak wprowadzić Zero Trust krok po kroku
NIST opisuje wprowadzanie zero trust jako drogę, którą organizacja przechodzi stopniowo, proces po procesie. Kroki 1-3 tworzą spis, bez którego silnik polityk odrzuca poprawne żądania. Kroki 4-7 powtarza się dla każdego kolejnego procesu.
Krok 1. Należy spisać podmioty, czyli użytkowników i konta usług.
Silnik polityk musi znać każdy podmiot, który prosi o dostęp, także konta usług i procesy automatyczne. Konta administratorów i programistów należy sprawdzać dokładniej. Dlaczego: w starszych architekturach takie konta często mają dostęp do wszystkich zasobów.
Krok 2. Należy spisać zasoby i zbudować zdolność wykrywania nowych.
Spis obejmuje sprzęt, konta, aplikacje i certyfikaty, a także urządzenia spoza zarządzania firmy, widoczne w jej sieci. Pełny spis bywa niemożliwy, więc organizacja musi szybko rozpoznawać i oceniać nowo wykryte urządzenia. Dlaczego: według NIST niepełna wiedza o zasobach najczęściej kończy się odmową dostępu w działającym procesie.
Krok 3. Należy uszeregować procesy biznesowe i wybrać pierwszy.
Na pierwszy proces należy wybrać proces o niskim ryzyku. Dlaczego: zakłócenie w takim procesie nie zatrzyma całej organizacji, a zespół zdobywa doświadczenie przed procesami krytycznymi. Dobrymi kandydatami są według NIST procesy oparte na usługach w chmurze i procesy pracowników zdalnych.
Krok 4. Należy ustalić polityki dla wybranego procesu.
Dla procesu należy spisać zasoby, od których zależy, na przykład system tożsamości i bazy danych. Należy też spisać systemy, które od niego zależą, na przykład dzienniki i monitorowanie. Potem należy ustalić kryteria albo wagi algorytmu zaufania dla każdego zasobu.
Krok 5. Należy wybrać rozwiązanie według pytań NIST.
| Pytanie | Co należy sprawdzić |
|---|---|
| Czy rozwiązanie wymaga komponentu na urządzeniu użytkownika? | Należy sprawdzić, czy proces korzysta z urządzeń prywatnych albo partnerów, na których nie da się zainstalować agenta. |
| Czy rozwiązanie działa, gdy zasoby leżą w sieci firmy? | Należy sprawdzić, czy rozwiązanie kontroluje także ruch między zasobami wewnątrz sieci firmy, oprócz ruchu do chmury. |
| Czy rozwiązanie zapisuje interakcje do analizy? | Należy sprawdzić, czy dzienniki wracają do silnika polityk jako dane do kolejnych decyzji. |
| Czy rozwiązanie obsługuje potrzebne protokoły i aplikacje? | Należy sprawdzić listę protokołów, bo część rozwiązań obsługuje tylko ruch WWW albo pocztę. |
| Czy rozwiązanie zmienia sposób pracy użytkowników? | Należy sprawdzić, jakie dodatkowe kroki dostaje użytkownik i czy proces je zniesie. |
Krok 6. Należy uruchomić polityki najpierw w trybie obserwacji.
W trybie obserwacji rozwiązanie przyznaje większość dostępów i zapisuje wszystkie połączenia, a zespół porównuje je z polityką. Od początku należy jednak blokować żądania bez poprawnego MFA i żądania ze znanych złośliwych adresów. Dlaczego: pierwsza wersja polityki rzadko jest kompletna.
Krok 7. Należy rozszerzać architekturę i ponownie ją oceniać po zmianach.
Po ustabilizowaniu pierwszego procesu zespół wybiera kolejny proces i powtarza kroki 4-7. Nowe urządzenia, duże aktualizacje i zmiany organizacyjne wymagają ponownej oceny polityk. Dlaczego: polityka ustawiona dla starego stanu przepuszcza albo blokuje nie to, co trzeba.
Ochrona samych komponentów decyzji
Silnik i administrator polityk decydują o całym dostępie, więc ich przejęcie albo błąd zatrzymuje albo otwiera całą organizację. Każdą zmianę ich konfiguracji należy zapisywać i poddawać audytowi. Dlaczego: według NIST administrator z dostępem do reguł silnika może wprowadzić niezatwierdzoną zmianę albo pomylić się tak, że zakłóci pracę firmy.
Silnik, administrator i punkty egzekwowania należy powielić w kilku lokalizacjach albo w zabezpieczonej chmurze. Dlaczego: NIST wskazuje, że atak odmowy usługi może odciąć dostęp części użytkowników, a awaria dostawcy chmury całej organizacji.
Ocena dojrzałości według CISA
CISA przygotowała model dojrzałości Zero Trust (ZTMM) dla amerykańskich agencji federalnych i zaleca, żeby inne organizacje rozważyły jego użycie. Model ma pięć filarów: tożsamość, urządzenia, sieci, aplikacje i obciążenia oraz dane. Trzy zdolności przekrojowe, czyli widoczność i analityka, automatyzacja i orkiestracja oraz nadzór, dotyczą każdego filaru.
| Etap CISA | Jak wygląda organizacja na tym etapie |
|---|---|
| Tradycyjny | Organizacja konfiguruje uprawnienia ręcznie, a polityki są statyczne i obejmują jeden filar naraz. |
| Początkowy | Organizacja zaczyna automatyzować przydział atrybutów i decyzje o dostępie oraz łączy pierwsze filary. |
| Zaawansowany | Organizacja automatyzuje kontrolę tam, gdzie to możliwe, centralnie widzi tożsamości i zmienia uprawnienia według oceny ryzyka. |
| Optymalny | Organizacja przydziela atrybuty i uprawnienia automatycznie, na czas zadania, i stale monitoruje wszystkie filary. |
Etap należy ocenić osobno dla każdego filaru i zapisać. Dlaczego: według CISA każdy filar rozwija się we własnym tempie, a wspólna ocena dla całej organizacji ukrywa najsłabszy filar.
Model należy traktować jako przewodnik. CISA zaznacza, że ZTMM nie jest ścisłym zbiorem wymagań. Dla segmentacji sieci model opisuje drogę od dużych segmentów z prawie swobodnym ruchem wewnątrz, przez izolację krytycznych obciążeń, do w pełni rozproszonych mikroperymetrów.
Wdrożenie w usługach Microsoft 365 opisuje artykuł o Zero Trust w Microsoft 365.
Zero Trust w sieciach OT
Sieć sterowania wymaga osobnych decyzji, bo ZTMM nie obejmuje wyzwań właściwych dla OT. Według NIST część sterowników i paneli HMI nie obsługuje technologii potrzebnych do zero trust.
1. Należy objąć zero trust urządzenia, które go obsługują, zwykle na wyższych poziomach sieci OT.
NIST zaleca stosować zero trust do zgodnych urządzeń na poziomach 3, 4 i 5 modelu Purdue oraz w strefie DMZ sieci OT. Model Purdue to hierarchia poziomów od czujników (poziom 0) po systemy biznesowe. Dlaczego: NIST wskazuje te poziomy jako miejsce urządzeń zgodnych z zero trust, a sterowniki i panele HMI niżej często nie obsługują potrzebnych protokołów.
2. Należy chronić starsze urządzenia bramą na granicy ich grupy.
Sterowniki bez uwierzytelniania należy objąć modelem enklawy, w którym jeden punkt egzekwowania stoi na granicy całej grupy urządzeń. CISA zaleca dla OT segmentację sieciową i ograniczenie ruchu do i z takich urządzeń do niezbędnego minimum. W języku IEC 62443 granica grupy jest granicą strefy, a jej poziom docelowy (SL-T) wynika z oceny ryzyka. Projekt stref opisuje artykuł o obronie w głąb w DCS.
3. Należy przed wdrożeniem ocenić wpływ opóźnień i awarii komponentów na proces.
NIST zaleca sprawdzić, czy rozwiązanie zero trust wydłuża czas odpowiedzi i co się stanie, gdy jego komponent przestanie działać. Na podstawie tej analizy należy ograniczyć opóźnienia i zapewnić nadmiarowość komponentów. Dlaczego: opóźnienie albo niedostępny silnik polityk może zatrzymać komunikację, od której zależy proces.
4. Należy ustalić w ocenie ryzyka zachowanie każdego przepływu przy awarii komponentów decyzji.
Dla każdego przepływu przez punkt egzekwowania należy zapisać, co się dzieje, gdy silnik polityk jest niedostępny. Decyzja wynika z oceny ryzyka i ze skutków dla procesu. IEC 62443-3-3 ustala dla niej granice:
- zabezpieczenia nie mogą zakłócać funkcji niezbędnych dla zdrowia, bezpieczeństwa, środowiska i dostępności instalacji, chyba że uzasadnia to ocena ryzyka,
- zabezpieczenia nie mogą prowadzić do utraty ochrony, która zagraża zdrowiu, bezpieczeństwu lub środowisku,
- konta używane do funkcji niezbędnych nie mogą być blokowane, nawet czasowo,
- awaria urzędu certyfikacji w systemie wysokiej dostępności nie może przerwać funkcji niezbędnych,
- blokowanie ruchu na granicy przy awarii urządzenia granicznego (SL 3) należy zaprojektować tak, żeby nie zakłócało działania SIS i innych funkcji bezpieczeństwa.
NIST zaleca też określić progi, przy których komponenty OT mogą pracować z ograniczoną łącznością. Dlaczego: utrata łączności może uruchomić przejście instalacji w bezpieczny stan, a zespół musi wiedzieć z góry, kiedy to nastąpi.
5. Należy trzymać systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego w osobnych strefach.
SIS (zabezpieczeniowy system przyrządowy) samoczynnie sprowadza proces do bezpiecznego stanu. Według NIST SIS projektuje się według IEC 61511 i często działa niezależnie od systemu sterowania. IEC 62443-3-2 wymaga, żeby systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego leżały w strefach oddzielonych od pozostałych. Każdą zmianę w ścieżce komunikacji SIS należy ocenić w procesie zarządzania zmianą, zanim trafi do instalacji.
6. Należy zastąpić konta wspólne kontami osobistymi tam, gdzie to możliwe.
NIST zauważa, że w OT używa się wspólnych poświadczeń, co utrudnia wdrożenie zero trust. Konta wspólne, które muszą zostać, na przykład na stanowiskach operatorów, należy zapisać w ocenie ryzyka. Dlaczego: silnik polityk nie oceni historii podmiotu, którego nie potrafi rozróżnić.
Zasady zdalnego dostępu do sieci OT opisuje artykuł o zdalnym dostępie do ICS.
Lista kontrolna
- Wszystkie podmioty, w tym konta usług, są spisane, a konta uprzywilejowane mają dodatkową kontrolę.
- Wszystkie zasoby są spisane, a organizacja wykrywa i ocenia nowe urządzenia w sieci.
- Procesy biznesowe są uszeregowane, a pierwszy wybrany proces ma niskie ryzyko.
- Dla każdego zasobu w procesie ustalono kryteria albo wagi algorytmu zaufania.
- Rozwiązanie przeszło przez pytania NIST o agenta, lokalizację zasobów, dzienniki, protokoły i zmianę pracy.
- Polityki działały w trybie obserwacji, a od początku blokowały żądania bez MFA i ze złośliwych adresów.
- Zmiany konfiguracji silnika i administratora polityk są zapisywane i audytowane.
- Silnik, administrator i punkty egzekwowania mają nadmiarowość w kilku lokalizacjach.
- Etap dojrzałości CISA jest oceniony osobno dla każdego filaru.
- W sieci OT zero trust obejmuje zgodne urządzenia na poziomach 3-5 i w DMZ, a starsze urządzenia chroni brama na granicy strefy.
- Zachowanie przy niedostępności silnika polityk jest ustalone w ocenie ryzyka dla każdego przepływu OT.
- Systemy bezpieczeństwa funkcjonalnego leżą w osobnych strefach, a zmiany ich komunikacji przechodzą przez zarządzanie zmianą.
Gdzie pomagamy
Architekt bezpieczeństwa prowadzi spis podmiotów, zasobów i procesów oraz projektuje architekturę Zero Trust dla wybranych procesów, w IT i na wyższych poziomach OT. W sieciach przemysłowych segmentacja sieci OT wyznacza strefy i bramy dla urządzeń, które nie obsługują zero trust. Audyt IEC 62443 sprawdza, czy zachowanie zabezpieczeń przy awarii wynika z oceny ryzyka i nie zakłóca funkcji niezbędnych. Do rozmowy zapraszamy przez formularz kontaktowy.
Podstawa techniczna
| Krok / temat | Gdzie to jest |
|---|---|
| Definicja zero trust i ZTA, strefa domniemanego zaufania | NIST SP 800-207, rozdział 2 |
| Siedem zasad | NIST SP 800-207, 2.1 |
| PE, PA, PEP i źródła danych | NIST SP 800-207, rozdział 3 |
| Cztery modele wdrożenia | NIST SP 800-207, 3.2.1-3.2.4 |
| Algorytm zaufania | NIST SP 800-207, 3.3.1 |
| Zagrożenia dla PE i PA, odmowa usługi | NIST SP 800-207, 5.1 i 5.2 |
| Architektura mieszana | NIST SP 800-207, 7.2 |
| Kroki 1-7 | NIST SP 800-207, 7.3 i 7.3.1-7.3.7 (pytania: 7.3.5) |
| Filary, zdolności przekrojowe, etapy dojrzałości | CISA ZTMM v2.0, rozdział 5 |
| Zakres ZTMM, brak wyzwań OT | CISA ZTMM v2.0, rozdział 5, wstęp (s. 12) |
| Segmentacja sieci w filarze Sieci | CISA ZTMM v2.0, tabela filaru Sieci |
| Perymetr, segmentacja OT bez agentów | CISA, Microsegmentation Part One, 1.1 i 4.7 |
| Ruch wewnątrz strefy, ZTA na poziomach 3-5 i w DMZ, opóźnienia, nadmiarowość, wspólne poświadczenia | NIST SP 800-82r3, 5.2.3.4 |
| Bezpieczny stan i progi pracy przy utracie łączności | NIST SP 800-82r3, 5.3.1 |
| SIS i IEC 61511 | NIST SP 800-82r3, 2.3.7 |
| Funkcje niezbędne | IEC 62443-3-3, 4.2 |
| Blokowanie ruchu przy awarii granicy bez zakłócania SIS | IEC 62443-3-3, SR 5.2 RE 3 (SL 3+) |
| Oddzielenie systemów bezpieczeństwa funkcjonalnego | IEC 62443-3-2:2020, ZCR 3.3 (wymaganie) |
| SL-T z oceny ryzyka | IEC 62443-3-2:2020, ZCR 5.6 |
Powiązane artykuły
- Zero Trust w Microsoft 365 - wdrożenie filarów CISA w usługach Microsoft 365
- Defense in Depth w systemach DCS - strefy, korytarze i reguły zapór w sieci sterowania
- Zdalny dostęp do systemów ICS - zasady dostępu dostawców i serwisantów do sieci OT
- Segmentacja sieci OT - metody segmentacji i matryca przepływów
Źródła
- NIST SP 800-207: Zero Trust Architecture (sierpień 2020) - NIST (dostęp: )
- NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security (wrzesień 2023) - NIST (dostęp: )
- CISA - Zero Trust Maturity Model, Version 2.0 (kwiecień 2023) - CISA (dostęp: )
- CISA - Journey to Zero Trust: Microsegmentation in Zero Trust, Part One (29.07.2025) - CISA (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.
