Blog
Wpływ konfliktu Rosja-Ukraina na ekosystem cyberprzestępczości
Jak wojna Rosja-Ukraina zmieniła cyberprzestępczość: haktywiści z oprogramowaniem szyfrującym, sztuczna inteligencja w phishingu, operacje organów ścigania i działania obronne organizacji w UE.
Opublikowano Zaktualizowano 5 min czytania

Spis treści
Organizacja, która dostaje żądanie okupu, zwykle zakłada, że za atakiem stoi grupa przestępcza nastawiona na zysk. Po 2022 roku ten obraz jest niepełny: ta sama grupa może działać z pobudek politycznych, a ta sama technika służy przestępcom, haktywistom i służbom. Poniżej opisano, co się zmieniło i co organizacja robi w odpowiedzi.
Z raportów CERT-UA, Dragos i Europolu wynika, że:
- liczba cyberataków na Ukrainę wzrosła z 2 541 w 2023 r. do 4 315 w 2024 r., czyli o ok. 70%,
- malware FrostyGoop, według Dragos dziewiąte znane narzędzie przeznaczone do systemów przemysłowych, odciął ogrzewanie w ukraińskim przedsiębiorstwie ciepłowniczym na ok. dwa dni,
- CERT-UA opisał w 2025 r. użycie sztucznej inteligencji do pisania phishingu i kodu,
- Europol i Eurojust wyłączyły w lipcu 2025 r. ponad 100 serwerów prorosyjskiej grupy NoName057(16).
Przebieg ataków na ukraińską infrastrukturę opisuje odrębny artykuł o cyberoperacjach w tym konflikcie. Ten tekst opisuje skutki dla ekosystemu cyberprzestępczości i działania obronne.
Haktywizm łączy się z ransomware
Grupa o motywacji politycznej może żądać okupu, więc po żądaniu nie da się ocenić jej celu. Taki obraz pokazuje CyberVolk. Rapid7 opisuje ją jako grupę, która zadeklarowała poparcie dla Rosji, zaczęła jako haktywistyczna i przeszła do używania ransomware. Grupa działa od czerwca 2024 r., a jej kampanie nastąpiły po aresztowaniach członków NoName057(16).
Haktywizm działa po obu stronach konfliktu. Ukraińska IT Army ogłosiła 20 czerwca 2024 r. atak DDoS na rosyjskie banki i system płatności Mir. Według relacji gazety Wiedomosti problemy z Mir zaczęły się około godziny 10 i nasiliły około 14, po czym atak odparto. Listę banków podała sama grupa, a źródło jej nie potwierdziło.
Grupy Z-Pentest i Sector 16 publikują nagrania paneli sterowania SCADA, w tym instalacji naftowej w Teksasie (Cyble, styczeń 2025).
Organy ścigania ograniczają infrastrukturę grup
Operacja Eastwood, prowadzona przez Europol i Eurojust w dniach 14-17 lipca 2025 r., wyłączyła ponad 100 serwerów używanych do ataków DDoS. Zatrzymano dwie osoby, we Francji i w Hiszpanii, wydano siedem nakazów aresztowania i przeprowadzono 24 przeszukania, w tym jedno w Polsce. Zwolennicy grupy używają zautomatyzowanych narzędzi do ataków DDoS. Grupę opisuje odrębny artykuł o NoName057(16).
Sztuczna inteligencja w phishingu i kodzie
CERT-UA opisał w raporcie z października 2025 r., że atakujący używają AI do pisania wiadomości phishingowych i złośliwego kodu. Badacze uważają, że AI pomogła napisać skrypty PowerShell w malware Wrecksteel, przypisanym grupie UAC-0219. CERT-UA zauważa też, że phishing słabiej działa na lepiej przeszkolonych użytkowników, więc atakujący częściej sięgają po podatności, które nie wymagają kliknięcia.
Pracownik weryfikuje więc każdą prośbę o płatność lub zmianę danych innym kanałem, niezależnie od jakości tekstu wiadomości.
Sabotaż fizyczny rośnie szybciej niż liczba cyberataków
CSIS naliczył w Europie 3 przypadki fizycznego sabotażu i prób przypisanych rosyjskiemu rządowi w 2022 r., 12 w 2023 r. i 34 w 2024 r. Baza obejmuje podpalenia, ładunki wybuchowe i uszkodzenia kabli kotwicami. Cyberoperacje są w niej uwzględnione tylko wtedy, gdy miały obserwowalny skutek fizyczny, a każdy przypadek wymagał trzech wiarygodnych źródeł wskazujących rosyjski rząd. Liczby dotyczą więc sabotażu fizycznego, a nie cyberataków.
Co należy zrobić
| Czynność | Kto | Dlaczego |
|---|---|---|
| Należy sprawdzić, czy porty protokołów przemysłowych, na przykład port 502 dla Modbus TCP, nie są dostępne z internetu. | Zespół odpowiedzialny za sieć OT. | Dragos ocenił z umiarkowaną pewnością, że kontrolery zaatakowano przez port 502 otwarty do internetu. |
| Należy podzielić sieć przemysłową na strefy i monitorować ruch w protokołach przemysłowych. Zob. segmentacja sieci OT i Modbus TCP. | Zespół odpowiedzialny za sieć OT. | Większość programów antywirusowych nie wykrywa FrostyGoop, bo malware używa zwykłej komunikacji Modbus TCP. |
| Należy utrzymywać kopię zapasową offline i testować odtwarzanie z niej. | Osoba odpowiedzialna za IT. | Oprogramowanie niszczące dane usuwa pliki bez żądania okupu, więc tylko kopia poza zasięgiem atakującego pozwala wrócić do pracy. |
| Należy weryfikować prośby o płatność i zmianę danych innym kanałem niż wiadomość, która o to prosi. | Księgowość i osoby zatwierdzające płatności. | AI pozwala pisać poprawne wiadomości phishingowe, więc jakość tekstu nie wystarcza do oceny. |
| Należy ustalić z dostawcą łącza internetowego, kto i jak ogranicza ataki DDoS na usługi firmy. | Osoba odpowiedzialna za IT. | Ataki DDoS prowadzone zautomatyzowanymi narzędziami wymagają procedury ustalonej przed atakiem. |
| Należy zapisać kontakt do właściwego zespołu CSIRT i znać terminy zgłoszeń. | Osoba kierująca reakcją na incydenty. | Podmiot kluczowy lub ważny zgłasza znaczący incydent w ciągu 24 godzin (wczesne ostrzeżenie), w ciągu 72 godzin (zgłoszenie) i raportuje końcowo po miesiącu. |
| Należy przećwiczyć scenariusz, w którym atak niszczy dane, a nie żąda okupu. | Osoba kierująca reakcją na incydenty. | Plan przygotowany pod ransomware zakłada, że po zapłacie lub odtworzeniu danych firma wraca do pracy. |
Podstawa prawna
| Krok / temat | Gdzie to jest |
|---|---|
| Terminy zgłaszania znaczących incydentów: 24 godziny, 72 godziny, raport końcowy po miesiącu | Dyrektywa NIS2, art. 23 ust. 4 |
| Wdrożenie NIS2 w Polsce | Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, nowelizacja w mocy od 3 kwietnia 2026 r.; wnioski o wpis do wykazu do 3 października 2026 r. |
Gdzie pomagamy
Ocena bezpieczeństwa OT wskazuje porty i protokoły przemysłowe dostępne z internetu oraz luki w segmentacji. Red teaming sprawdza, czy zespół wykryje i powstrzyma przeciwnika działającego jak zaawansowana grupa. Audyt IEC 62443 ocenia podział sieci przemysłowej na strefy i korytarze.
Źródła
- Cyberattacks on Ukraine increased by 70% in 2024 - Ukrainska Pravda (dostęp: )
- Protect Against FrostyGoop ICS Malware Targeting Operational Technology - Dragos (dostęp: )
- Russian hackers turn to AI as old tactics fail - The Record (dostęp: )
- Russia's Shadow War Against the West - CSIS (dostęp: )
- Ukraine IT Army hack bank Russia - Kyiv Independent (dostęp: )
- Dark Web Activity: New Hacktivist Group Emerges - Cyble (dostęp: )
- Ransomware Groups Demystified: CyberVolk Ransomware - Rapid7 (dostęp: )
- Global crackdown hits pro-Russian cybercrime, 100+ systems taken down worldwide - Help Net Security (dostęp: )
- NIS 2 Directive, Article 23: Reporting obligations - nis-2-directive.com (dostęp: )
- Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa zaczyna obowiązywać - Ministerstwo Cyfryzacji, gov.pl (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.
