Blog
Ransomware - analiza trendów i ewolucja zagrożeń
Trendy ransomware 2022-2025 - rebranding grup, wymuszenia bez szyfrowania, Operation Cronos, fragmentacja RaaS. Dane ENISA, Chainalysis, Dragos.
Opublikowano Zaktualizowano 8 min czytania

Spis treści
Ransomware zmienia nazwy, wymusza okup bez szyfrowania i rozpada się na mniejsze grupy. Lista nazw, którą firma zna dziś, za rok nie wystarczy do oceny zagrożenia. Kopie zapasowe nie zapobiegają publikacji skradzionych danych.
Z raportów ENISA Threat Landscape z lat 2022-2025 i z danych Chainalysis wynika, że:
- grupy ransomware zmieniają markę średnio po 17 miesiącach,
- w 2024 roku na stronach wyciekowych opublikowano 5 414 ataków,
- ENISA odnotowała w UE 82 warianty ransomware wdrożone w okresie 2024-2025, a żaden z nich nie miał więcej niż 11,6% wdrożeń,
- wpłaty okupów w 2025 roku wyniosły ponad 820 mln USD.
Przewodnik po zagrożeniu opisuje artykuł o ransomware, a zapobieganie opisuje artykuł o prewencji ransomware.
| Wskaźnik | Wartość | Źródło i zakres |
|---|---|---|
| Ataki opublikowane na stronach wyciekowych | 5 414 w 2024 roku, o 11% więcej niż w 2023 | Cyberint, cały świat. |
| Wpłaty okupów | ponad 820 mln USD w 2025 roku, o 8% mniej niż w 2024 | Chainalysis, całość wpłat w kryptowalutach na świecie. |
| Grupy ransomware atakujące przemysł | 119 w 2025 roku wobec 80 w 2024 | Dragos, tylko grupy atakujące organizacje przemysłowe. |
| Czas rebrandingu grupy | średnio 17 miesięcy | ENISA, raport z 2022 roku. |
Grupy ransomware na celowniku służb
Działania organów ścigania zmusiły część grup do wycofania się, a niektóre udostępniły nawet klucze deszyfrujące. Międzynarodowa współpraca doprowadziła do aresztowań członków takich grup jak REvil, Cl0p, NetWalker, LockerGoga i MegaCortex.
Najważniejsze wydarzenia:
- Zaangażowanie armii USA. Według publicznych raportów, które przytacza ENISA, armia USA działała przeciwko grupom ransomware.
- Aresztowania członków REvil przez FSB. Federalna Służba Bezpieczeństwa Rosji przeprowadziła operację, którą mogły motywować cele geopolityczne.
- Inicjatywa Białego Domu. Rząd USA koordynował międzynarodową reakcję na ransomware, z celowym wyłączeniem Rosji.
- CIRCIA. Amerykańska ustawa z 2022 roku przewiduje, że podmioty infrastruktury krytycznej zgłaszają płatność okupu do CISA w ciągu 24 godzin. Obowiązek zacznie działać po wejściu w życie przepisu końcowego, którego CISA w listopadzie 2026 roku jeszcze nie opublikowała.
- Operation Cronos (luty 2024). Międzynarodowa operacja pod kierownictwem brytyjskiej agencji NCA przejęła infrastrukturę LockBit. NCA zidentyfikowała 194 afiliantów, czyli współpracowników grupy, i wskazała około 2 200 BTC (blisko 110 mln USD) niewypranych wpływów z okupów. Kwoty NCA nie przejęła, tylko ją wskazała.
Obrońca widzi skutek tych działań w zmianie nazw grup, które chcą uniknąć uwagi organów ścigania.
Karuzela marek - strategia przetrwania
Głośne incydenty, takie jak atak na Colonial Pipeline, wywarły dużą presję na grupy ransomware. Wiele z nich zaczęło ogłaszać odejście na emeryturę i zmieniać markę. ENISA podaje średni czas takiego rebrandingu: około 17 miesięcy.
ENISA wymienia cztery motywy zmiany nazwy:
- Grupa traci narzędzia lub infrastrukturę, na przykład po opublikowaniu narzędzia deszyfrującego.
- Grupa chce uniknąć uwagi organów ścigania i mediów.
- Grupa utrudnia przypisanie ataków do siebie.
- Członkowie grupy rozwiązują spory wewnętrzne.
Dla obrońcy z tego wynika jedno: wskaźniki naruszenia przypisane do jednej nazwy należy przenosić na jej następców. Dlaczego: techniczne podobieństwa między starą i nową marką często wskazują, że działa ta sama ekipa.
Udokumentowane przypadki rebrandingu
- DoppelPaymer kontynuował działalność jako ransomware Grief.
- WastedLocker pojawiał się z notami okupu pod nazwami Hades, Cryptolocker, Payloadbin i Macaw (wiosna-jesień 2021), według ENISA.
- DarkSide po ataku na Colonial Pipeline stał się BlackMatter, a następnie BlackCat/ALPHV (potwierdzenie w lutym 2022).
- GandCrab przekształcił się w REvil.
- LockBit działał dalej po Operation Cronos. ENISA odnotowuje wariant LockBit4 od kwietnia 2025 roku, a Check Point opisał ogłoszenie LockBit 5.0 we wrześniu 2025 roku. W maju 2025 roku program LockBit został naruszony, a ENISA nie widzi deklaracji ofiar tej grupy od 27 maja 2025 roku.
W okresie 2021-2022 z krajobrazu zniknęły rodziny Egregor, REvil, BlackMatter i DoppelPaymer. Jednocześnie pojawiły się nowe, które miały podobieństwa techniczne do tych, które odeszły na emeryturę.
Ransomware w liczbach
Liczby pochodzą z różnych źródeł, które mierzą różne zjawiska i różne okresy. Raport ENISA z 2022 roku obejmuje okres od lipca 2021 do czerwca 2022, a raport z 2025 roku od lipca 2024 do czerwca 2025. FBI IC3 i Dragos podają lata kalendarzowe.
| Wskaźnik | 2022 | 2024 |
|---|---|---|
| Skargi na ransomware zgłoszone do FBI IC3 w USA | 2 385 | 3 156, czyli o 11,7% więcej niż w 2023 |
| Straty zgłoszone do IC3 | ponad 34,3 mln USD | 12 473 156 USD |
| Ataki opublikowane na stronach wyciekowych (Cyberint) | brak danych w źródłach artykułu | 5 414 |
| Grupy ransomware atakujące przemysł (Dragos) | brak danych w źródłach artykułu | 80 (w 2025 roku: 119) |
Kwota strat w IC3 obejmuje tylko to, co ofiary zgłosiły do IC3. Nie zawiera kosztów utraconego biznesu, czasu, plików, sprzętu ani napraw, a wiele ofiar nie podaje strat w ogóle. Dlatego kwota jest zaniżona i nie pokazuje, ile ransomware kosztuje.
Chainalysis podaje dla 2025 roku ponad 820 mln USD wpłat okupów, czyli o 8% mniej niż zaktualizowana ocena 892 mln USD dla 2024 roku. W tym samym okresie liczba deklarowanych ofiar na stronach wyciekowych wzrosła według danych eCrime.ch o około 50%. Wpłaty spadły, a liczba deklarowanych ofiar wzrosła.
Eksfiltracja danych i wymuszenia bez szyfrowania
Od 2021 roku wyraźnym trendem są wymuszenia wieloetapowe. Grupy ransomware wiedzą, że sama kradzież danych może wystarczyć do uzyskania okupu, bez szyfrowania systemów ofiary.
Ten model działa na kilku poziomach:
- Kradzież danych. Atakujący wyprowadza wrażliwe informacje, zanim cokolwiek zaszyfruje.
- Groźba publikacji. Grupy prowadzą dedykowane strony w sieci Tor, na których publikują skradzione dane.
- Wykorzystanie polis ubezpieczeniowych. Grupy takie jak LAPSUS$ i Karakurt odwołują się podczas negocjacji do polisy cyberubezpieczeniowej ofiary.
- Dedykowane rynki. Powstają platformy do sprzedaży skradzionych danych.
Od 2024 roku ENISA opisuje także hacktywizm jako kanał dystrybucji ransomware. Grupa CyberVolk, działająca zgodnie z interesami Rosji, promuje i dystrybuuje kilka szczepów ransomware (AzzaSec, HexaLocker, Parano), łącząc motywy ideologiczne z finansowymi.
Zalecane środki
Kopie zapasowe nie chronią przed publikacją skradzionych danych. Dlatego organizacja musi wykrywać i blokować wyprowadzanie danych, zgodnie z taktyką Exfiltration (TA0010) opisaną w MITRE ATT&CK.
Lista kontrolna minimalnych środków ochrony:
| Środek | Co należy zrobić i dlaczego |
|---|---|
| Monitoring ruchu wychodzącego | Należy monitorować ruch wychodzący z sieci systemem zapobiegania wyciekom danych (DLP) i analizą przepływów sieciowych (NetFlow). Dlaczego: wyprowadzanie danych poprzedza szyfrowanie, więc jest ostatnią szansą na zatrzymanie ataku. |
| Segmentacja sieci | Należy podzielić sieć na segmenty. Dlaczego: segmentacja ogranicza przemieszczanie się atakującego między systemami. |
| Duże transfery danych | Należy ustawić alarm na duże transfery danych do zewnętrznych usług. Dlaczego: kradzież dużej bazy danych zwykle wymaga transferu, który odbiega od normy. |
| Dostęp do repozytoriów danych | Należy ograniczyć dostęp do repozytoriów danych wrażliwych do osób, które ich potrzebują. Dlaczego: im mniej kont ma dostęp, tym mniej kont ma wartość dla atakującego. |
| Ćwiczenia reagowania | Należy regularnie ćwiczyć reagowanie na incydenty. Dlaczego: zespół, który zna swoje role, szybciej decyduje o izolacji systemów. |
| Przegląd polityk dostępu | Należy cyklicznie przeglądać i aktualizować polityki dostępu do danych. Dlaczego: uprawnienia rosną z czasem i trzeba je okresowo ograniczać. |
| Minimalne uprawnienia | Należy nadawać kontom z dostępem zdalnym tylko uprawnienia niezbędne do pracy (zasada najmniejszych uprawnień). Dlaczego: przejęcie takiego konta daje atakującemu tylko ograniczony dostęp. |
| Wycieki danych uwierzytelniających | Należy sprawdzać, czy dane uwierzytelniające pracowników pojawiły się w ogólnodostępnych wyciekach, i wymuszać zmianę haseł. Dlaczego: skradzione hasło często służy do pierwszego dostępu. |
Perspektywa na przyszłość
Ransomware pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla organizacji. Dane z raportów ENISA i innych źródeł wskazują na kilka trwałych trendów:
- Fragmentacja ekosystemu. ENISA odnotowała 82 warianty ransomware wdrożone wobec organizacji z państw członkowskich UE w okresie 2024-2025, a najczęstszy (Akira) stanowił 11,6% wdrożeń. Dragos podaje, że grup atakujących przemysł było w 2025 roku 119 wobec 80 w 2024. To dwie różne miary, a nie liczba grup w całym ekosystemie.
- Hacktywizm łączy się z ransomware. Grupy motywowane ideologicznie dystrybuują szczepy ransomware.
Ransomware jest problemem całej organizacji, a nie tylko działu IT. Obrona wymaga technicznych środków, procedur reagowania i ćwiczeń zespołów.
Gdzie pomagamy
Testy penetracyjne i operacje red team sprawdzają, czy organizacja wykryje i zatrzyma etapy typowego ataku ransomware, w tym wyprowadzenie danych. W środowiskach przemysłowych to samo sprawdza ocena bezpieczeństwa OT.
Podstawa prawna
| Temat | Gdzie to jest |
|---|---|
| Zgłaszanie płatności okupu w ciągu 24 godzin i incydentów w ciągu 72 godzin przez podmioty infrastruktury krytycznej USA | CIRCIA (2022); obowiązek po wejściu w życie przepisu końcowego CISA |
Źródła
- ENISA Threat Landscape 2022 - ENISA (dostęp: )
- ENISA Threat Landscape 2025 - ENISA (dostęp: )
- Ransomware Annual Report 2024 - Cyberint (dostęp: )
- Crypto Ransomware: 2026 Crypto Crime Report - Chainalysis (dostęp: )
- Examining the Impact of Ransomware Disruptions: Qakbot, LockBit, and ALPHV-BlackCat - Chainalysis (dostęp: )
- 2022 Internet Crime Report - FBI IC3 (dostęp: )
- 2024 Internet Crime Report - FBI IC3 (dostęp: )
- LockBit leader unmasked and sanctioned - National Crime Agency (dostęp: )
- Cyber Incident Reporting for Critical Infrastructure Act of 2022 (CIRCIA) - CISA (dostęp: )
- Dragos 2026 OT Report Shows Surge in Threat Groups and Ransomware - Dragos (dostęp: )
- LockBit 5.0: Ransomware Gang Returns in Force - Check Point Research (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.
