Cyberbezpieczeństwo OT
Cyberbezpieczeństwo Smart Building - zagrożenia i ochrona systemów BMS
Cyberbezpieczeństwo inteligentnych budynków - protokoły BACnet, KNX, LONworks, ekspozycja BMS w internecie, segmentacja sieci budynkowej, NIS2, CRA i IEC 62443.
Opublikowano Zaktualizowano 10 min czytania

Spis treści
Awaria systemu zarządzania budynkiem (BMS, od ang. Building Management System) zatrzymuje klimatyzację serwerowni, wyłącza kontrolę dostępu i zmusza do ewakuacji ludzi. Administrator budynku często nie wie, które urządzenia budynkowe są dostępne z internetu, i dowiaduje się o tym dopiero po incydencie.
Z badania Claroty z 2025 roku wynika, że dane o ekspozycji BMS są niepokojące:
| Wskaźnik | Wartość | Co oznacza |
|---|---|---|
| Zbadane urządzenia | ponad 467 tys. w 529 organizacjach | Zakres próby Claroty. |
| Organizacje ze znanymi, wykorzystywanymi podatnościami (KEV) w BMS | 75% | Trzy na cztery organizacje mają w BMS podatność z katalogu wykorzystywanych. |
| Organizacje z KEV użytymi w potwierdzonych atakach ransomware | 69% | Znaczna część podatności została już użyta przez grupy ransomware. |
| Organizacje z BMS, który ma KEV i jest niezabezpieczony w połączeniu z internetem | 51% | Claroty łączy tu podatność i ekspozycję. |
Źródło: Claroty Team82, State of CPS Security 2025: Building Management System Exposures.
Czym jest Smart Building i dlaczego jest podatny
Smart Building to obiekt, w którym systemy automatyki budynkowej integrują zarządzanie ogrzewaniem, wentylacją i klimatyzacją (HVAC), oświetleniem, kontrolą dostępu, monitoringiem, windami i systemami pożarowymi. Takie systemy działają w biurowcach, galeriach handlowych, szpitalach, lotniskach, centrach danych i hotelach.
Protokoły automatyki budynkowej to między innymi BACnet, KNX i LONworks. Wiele instalacji komunikuje się nimi bez uwierzytelniania i szyfrowania, co pokazuje tabela poniżej.
Protokoły BMS - stan bezpieczeństwa
Tabela pokazuje, które zabezpieczenia mają poszczególne protokoły i jakie wersje bezpieczne istnieją.
| Protokół | Standard | Uwierzytelnianie | Szyfrowanie | Wersja bezpieczna |
|---|---|---|---|---|
| BACnet | ASHRAE 135 | BACnet/IP nie uwierzytelnia komunikacji. | BACnet/IP nie szyfruje komunikacji. | BACnet/SC (ASHRAE 135-2020) uwierzytelnia wzajemnie połączenia i szyfruje je przez TLS 1.3. |
| KNX | EN 50090 | KNX Classic nie uwierzytelnia komunikacji. | KNX Classic nie szyfruje komunikacji. | KNX Secure szyfruje komunikację algorytmem AES-128 CCM. |
| LONworks | ANSI/CEA-709 | LonTalk ma opcjonalne uwierzytelnianie nadawcy kluczem 48-bitowym. | LonTalk nie szyfruje danych. | Źródła tego artykułu nie wskazują wersji z szyfrowaniem. |
| Modbus TCP | Modbus.org | Modbus/TCP nie uwierzytelnia komunikacji. | Modbus/TCP nie szyfruje komunikacji. | Modbus/TCP Security (specyfikacja z 2018 roku) używa TLS. |
Zainstalowane urządzenia mogą nie obsługiwać wersji bezpiecznych, więc właściciel budynku ustala najpierw, które z nich je obsługują. Skali wdrożeń bezpiecznych wersji nie opisują źródła tego artykułu.
Jak atakujący wykorzystują BMS
Ekspozycja do internetu
Wystawienie BMS do internetu, często nieświadome, tworzy najkrótszą drogę do systemu budynkowego. Skaner ekspozycji w internecie wykrywa urządzenia BACnet (UDP 47808), KNX (UDP 3671) i Modbus (TCP 502) dostępne z zewnątrz. Raport Claroty o ekspozycji OT z 2025 roku podaje, że 40% badanych organizacji ma część zasobów OT niezabezpieczonych w połączeniu z internetem.
Forescout zliczył na koniec stycznia 2024 roku blisko 110 tys. urządzeń ICS/OT dostępnych z internetu. Zliczenie opiera się na tagu ICS w wyszukiwarce urządzeń podłączonych do internetu i według autorów obejmuje wiele, ale nie wszystkie urządzenia. KNX, BACnet i Tridium Fox odpowiadały łącznie za ok. 32% tych urządzeń.
Wiele takich systemów chroni domyślne hasło albo żadne hasło. W 2019 roku badacz Paul Kane z Safety Detective znalazł w internecie ponad 7 tys. systemów chłodniczych firmy RDM z domyślnym hasłem, między innymi w sieciach handlowych i w szpitalu w Wielkiej Brytanii.
Dostęp podwykonawców i integracja z siecią korporacyjną
BMS obsługują zwykle firmy zewnętrzne: instalatorzy, serwis i dostawcy usług utrzymania budynku. Ich konta stanowią drogę do sieci inwestora.
W 2013 roku napastnicy weszli do sieci amerykańskiej sieci handlowej Target z poświadczeń dostawcy usług HVAC, firmy Fazio Mechanical. Fazio podała, że jej połączenie z Target służyło do fakturowania, zgłaszania ofert i zarządzania projektami, a nie do zdalnego sterowania instalacjami. Przypadek nie jest atakiem na system BMS. Pokazuje jednak, że konto dostawcy usług budynkowych otwiera drogę do sieci klienta.
Dlatego właściciel budynku powinien znać trzy topologie, które zwiększają ryzyko:
- Kontroler BMS z bezpośrednim dostępem do internetu. Płaska sieć bez segmentacji pozwala dotrzeć do kontrolera z zewnątrz.
- BMS podłączony do sieci korporacyjnej na potrzeby raportowania energetycznego. Taki układ pozwala atakującemu przejść z sieci IT do systemów budynkowych i odwrotnie.
- BMS zarządzany z chmury producenta. Platforma producenta staje się wtedy częścią powierzchni ataku budynku.
Należy przechowywać kopię konfiguracji każdego kontrolera. Dlaczego: po kompromitacji kontrolera trzeba go odtworzyć z zaufanej konfiguracji.
Przykłady ataków i incydentów
Tabela zestawia przypadki, w których system budynkowy albo jego dostawca był celem lub drogą dostępu.
| Incydent | Rok | Cel | Wpływ |
|---|---|---|---|
| Google, Sydney | 2013 | System BMS Niagara w siedzibie Google. | Badacze Cylance uzyskali dostęp do systemu BMS w ramach demonstracji. |
| Target (USA) | 2013 | Sieć firmy Target, wejście z poświadczeń dostawcy usług HVAC. | Kradzież danych około 40 mln kart płatniczych. System BMS nie był drogą ataku. |
| Johnson Controls | 2023 | Ransomware w infrastrukturze IT producenta systemów budynkowych. | Według zgłoszenia SEC wpływ około 27 mln USD na zysk netto firmy. |
Kto odpowiada za bezpieczeństwo Smart Building
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo BMS rozkłada się na cały cykl życia budynku. W projekt angażują się inwestor, generalny wykonawca, instalatorzy BMS i integrator systemów bezpieczeństwa. Potem budynkiem zajmują się administracja, firmy serwisowe i dział IT najemców.
Inwestor powinien ustalić na każdym etapie cztery sprawy:
- Projektant uwzględnia cyberbezpieczeństwo na etapie projektowania systemów BMS.
- Zakup urządzeń uwzględnia bezpieczeństwo producenta i jego procesu zgłaszania podatności.
- Odbiór budynku obejmuje testy bezpieczeństwa całego systemu.
- Ktoś weryfikuje stan bezpieczeństwa w fazie użytkowania i dostaje na to czas oraz środki.
Zapisanie tych czterech spraw w umowie z wykonawcą daje inwestorowi podstawę do żądania poprawek.
Ochrona systemów Smart Building
Segmentacja - pierwsza linia obrony
Model stref i korytarzy IEC 62443 stosuje się do budynków tak samo jak do zakładów przemysłowych. Należy umieścić BMS we własnej strefie, oddzielonej od sieci korporacyjnej zaporą sieciową. Dlaczego: kompromitacja komputera biurowego nie może wtedy sięgnąć kontrolerów, a awaria BMS nie zatrzymuje sieci IT.
Zdalny dostęp do BMS powinien przechodzić przez kontrolowany punkt na granicy strefy, na przykład serwer pośredniczący, z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym. Norma IEC 62443-3-3 wymaga kontroli komunikacji na granicach stref. Wybór konkretnego rozwiązania wynika z oceny ryzyka według IEC 62443-3-2.
Minimalny zestaw reguł segmentacyjnych dla Smart Building:
- Należy umieścić BMS w osobnej wirtualnej sieci lokalnej (VLAN) z własną zaporą. Dlaczego: zapora ogranicza ruch do niezbędnych połączeń.
- Należy wyłączyć routing z BMS do internetu. Dlaczego: kontroler, który nie wychodzi do internetu, nie wystawia usług ani nie służy do ukrytej komunikacji.
- Należy dopuścić zdalny dostęp tylko przez kontrolowany punkt z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym. Dlaczego: pojedyncze skradzione hasło przestaje wystarczać.
- Należy monitorować ruch BACnet i Modbus pasywnym systemem wykrywania włamań (IDS). Dlaczego: pasywny monitoring nie wpływa na pracę kontrolerów.
- Należy oddzielić systemy bezpieczeństwa (przeciwpożarowe, dozór, systemy zabezpieczające proces) od BMS. Dlaczego: awaria lub kompromitacja BMS nie może osłabić ochrony ludzi.
Wzmocnienie protokołów
W nowych instalacjach należy wymagać BACnet/SC i KNX Secure. Dlaczego: obie wersje szyfrują komunikację, a BACnet/SC uwierzytelnia też połączenia. W istniejących instalacjach należy wprowadzić środki kompensujące: segmentację, monitoring i kontrolę dostępu do paneli konfiguracyjnych.
Inwentaryzacja zasobów
Większość operatorów BMS nie potrafi wymienić wszystkich podłączonych urządzeń. Inwentaryzacja jest punktem wyjścia, bo bez niej nie da się ustalić, co chronić. Pasywny monitoring ruchu wykrywa urządzenia budynkowe bez wpływu na ich działanie.
Wymagania regulacyjne
NIS2
Dyrektywa NIS2 obejmuje średnie i duże podmioty z 18 sektorów krytycznych, między innymi z energetyki, transportu, ochrony zdrowia, finansów, gospodarki wodnej i infrastruktury cyfrowej. Podmiot objęty dyrektywą odpowiada za systemy, których awaria wpływa na jego usługę, także za BMS. Awaria klimatyzacji w szpitalnej sali operacyjnej jest przykładem incydentu, który podmiot ocenia pod kątem obowiązku zgłoszenia do organu krajowego. Stan krajowej ustawy wdrażającej NIS2 należy sprawdzić w aktualnym tekście ustawy, bo ten artykuł go nie opisuje.
EU Cyber Resilience Act
Rozporządzenie CRA obejmuje produkty z elementami cyfrowymi, czyli sprzęt i oprogramowanie udostępniane na rynku UE, także komponenty BMS. Od 11 września 2026 roku producent zgłasza aktywnie wykorzystywane podatności i poważne incydenty: ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin. Główne wymagania wobec produktów, w tym projektowanie z uwzględnieniem bezpieczeństwa i zestawienie komponentów oprogramowania (SBOM), obowiązują od 11 grudnia 2027 roku. Inwestor powinien żądać od dostawcy BMS informacji o tym, jak zgłasza się podatności w jego produktach.
IEC 62443
Norma IEC 62443 dzieli obowiązki między trzy role. Właściciel obiektu korzysta głównie z części 2-1 (program bezpieczeństwa). Integrator opiera projekt na częściach 3-2 (ocena ryzyka i podział na strefy) i 3-3 (wymagania systemowe). Producent odpowiada za części 4-1 (proces tworzenia produktu) i 4-2 (wymagania dla komponentów). Audyt IEC 62443 ocenia zgodność systemu BMS z wymaganiami normy.
Lista kontrolna bezpieczeństwa Smart Building
Lista prowadzi od inwentaryzacji do procedur. Każdy wiersz opisuje czynność, którą należy wykonać.
| Obszar | Element | Co należy zrobić |
|---|---|---|
| Inwentaryzacja | Rejestr urządzeń BMS | Należy zapisać wszystkie kontrolery, czujniki i elementy wykonawcze razem z wersją oprogramowania sprzętowego i adresem. |
| Mapa sieci BMS | Należy narysować topologię sieci i oznaczyć połączenia z siecią IT i z internetem. | |
| Segmentacja | Osobna sieć BMS | Należy oddzielić BMS od sieci IT wirtualną siecią lokalną i zaporą. |
| Izolacja systemów bezpieczeństwa | Należy umieścić systemy przeciwpożarowe, dozór i zabezpieczenia procesu w osobnym segmencie. | |
| Brak dostępu z internetu | Żadne urządzenie BMS nie jest osiągalne bezpośrednio z internetu. | |
| Dostęp | Zmiana domyślnych haseł | Należy zmienić hasła administracyjne na każdym urządzeniu. |
| Uwierzytelnianie wieloskładnikowe | Należy włączyć je dla zdalnego dostępu przez sieć VPN lub portal zarządzania. | |
| Indywidualne konta serwisowe | Należy nadać każdemu pracownikowi firmy serwisowej własne konto. | |
| Monitoring | Monitoring protokołów | Należy monitorować ruch BACnet, KNX i Modbus pasywnym systemem wykrywania włamań. |
| Logi dostępu | Należy rejestrować wszystkie sesje zdalne i zmiany konfiguracji. | |
| Aktualizacje | Oprogramowanie sprzętowe kontrolerów | Należy regularnie sprawdzać, czy producent opublikował aktualizację. |
| SBOM | Należy żądać od dostawcy listy komponentów oprogramowania w urządzeniach BMS. | |
| Procedury | Plan reagowania | Należy mieć procedurę na wypadek ataku na systemy BMS. |
| Zarządzanie zmianami | Należy stosować procedurę zarządzania zmianą (MOC) dla każdej zmiany konfiguracji BMS. |
Gdzie pomagamy
Bezpieczeństwo Smart Building zaczyna się od inwentaryzacji i segmentacji. Takie działanie realizuje zasadę defense in depth i nie wymaga wymiany całej instalacji. Ocenę zgodności systemu BMS z normą wykonujemy w ramach audytu IEC 62443, a odporność sieci OT budynku na atak sprawdzamy w testach penetracyjnych.
Podstawa prawna i normatywna
| Temat | Gdzie to jest |
|---|---|
| Zgłaszanie aktywnie wykorzystywanych podatności i poważnych incydentów przez producentów | CRA, przepisy o obowiązkach zgłoszeniowych producenta; stosowanie od 11 września 2026 roku |
| Główne wymagania dla produktów z elementami cyfrowymi | CRA, stosowanie od 11 grudnia 2027 roku |
| Zakres podmiotów i zgłaszanie incydentów znaczących | Dyrektywa NIS2 (UE 2022/2555), przepisy o zakresie i o zgłaszaniu incydentów |
| Kontrola komunikacji na granicach stref | IEC 62443-3-3, SR 5.2 |
| Ocena ryzyka i podział na strefy | IEC 62443-3-2 |
Źródła
- Claroty Team82 - State of CPS Security 2025: Building Management System Exposures - Claroty (dostęp: )
- (TLP:CLEAR) Claroty Report Highlights Elevated Risk to OT Systems - WaterISAC (dostęp: )
- Cybersecurity threat evolution of OT/ICS and IoT devices - Forescout (dostęp: )
- Refrigeration Systems Used by Supermarkets, Hospitals Left Exposed Online - SecurityWeek (dostęp: )
- Google left heating, cooling system open to hackers - CSO Online (dostęp: )
- Target Hackers Broke in Via HVAC Company - Krebs on Security (dostęp: )
- Target Breach: HVAC Contractor Systems Investigated - Dark Reading (dostęp: )
- Johnson Controls says ransomware attack cost $27 million, data stolen - BleepingComputer (dostęp: )
- Protecting Building Automation Systems with BACnet Secure Connect - ASHRAE (dostęp: )
- Introduction to the LonWorks Platform - Echelon (dostęp: )
- Cyber Resilience Act - reporting obligations - Komisja Europejska (dostęp: )
- Cyber Resilience Act - Komisja Europejska (dostęp: )
- NIS2 Directive - Komisja Europejska (dostęp: )
Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?
Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

