Przejdź do treści

Cyberbezpieczeństwo OT

Lokalne konta administratora w ICS - ochrona przed pass-the-hash i kradzieżą poświadczeń

Ochrona lokalnych kont administratora w ICS: LAPS, pass-the-hash, domyślne hasła HMI i PLC, wzmacnianie Active Directory w OT. Lista kontrolna i podstawa w IEC 62443-3-3.

Opublikowano Zaktualizowano 11 min czytania

ICSLAPSpass-the-hashActive DirectoryOThasłaHMIPLCIEC 62443hardening
Lokalne konta administratora w ICS - ochrona przed pass-the-hash i kradzieżą poświadczeń
Spis treści
  1. Dlaczego lokalne konta administratora są problemem w OT
  2. Anatomia ataku: od hasła do procesu
  3. Kontrole dla środowisk ICS
  4. Lista kontrolna zabezpieczenia kont lokalnych w ICS
  5. Reakcja na incydent
  6. Podstawa prawna
  7. Gdzie pomagamy
  8. Źródła

Jedno wykradzione hasło lokalnego administratora może otworzyć wiele stacji w sieci OT, jeśli to samo hasło działa na każdej z nich. Zmiana hasła bywa trudna, bo aplikacja SCADA może przestać działać, a wiele systemów OT nie ma mechanizmu odzyskiwania hasła.

Z wytycznych NIST, alertu CISA i publicznego zbioru haseł wynika, że ten problem dotyczy realnych instalacji:

  • Od 22 listopada 2023 roku podmioty powiązane z irańskim IRGC uzyskały dostęp do sterowników Unitronics Vision z wbudowanym panelem HMI w amerykańskich zakładach wodociągowych. Według CISA prawdopodobnie posłużyły do tego urządzenia dostępne z internetu, które miały hasło domyślne albo nie miały hasła.
  • NIST zaleca zmianę domyślnych haseł w urządzeniach OT i zauważa, że hasła współdzielone ograniczają możliwość ustalenia, kto uzyskał dostęp.
  • Publiczna lista domyślnych haseł urządzeń przemysłowych w zbiorze SecLists zawiera 107 wpisów dla 36 producentów.

Skróty: HMI to panel operatorski, a PLC to sterownik programowalny. LAPS (Local Administrator Password Solution) to mechanizm Microsoftu, który nadaje każdej stacji inne hasło lokalnego administratora.

Dlaczego lokalne konta administratora są problemem w OT

W sieciach OT zarządzanie kontami lokalnymi jest trudniejsze z czterech powodów.

Uprawnienia wymagane przez aplikacje. Aplikacja SCADA może wymagać uprawnień administratora lokalnego. Należy to potwierdzić w dokumentacji producenta i zapisać wynik, bo od tego zależy, czy konto serwisowe aplikacji da się ograniczyć.

Współdzielenie kont. Operatorzy zmianowi mogą logować się na tej samej stacji tym samym kontem. Według NIST współdzielone dane uwierzytelniające uniemożliwiają jednoznaczne ustalenie, która osoba, proces lub urządzenie uzyskało dostęp do zasobu.

Rzadka zmiana haseł. NIST zauważa, że hasła w OT bywają współdzielone i rzadko zmieniane. Zmianę hasła na stacji produkcyjnej należy poprzedzić sprawdzeniem, które usługi korzystają z konta, bo aplikacja może przestać działać.

Brak domeny. Stacja, która nie należy do Active Directory ani do Microsoft Entra ID, nie może korzystać z centralnego zarządzania hasłami Windows LAPS.

Anatomia ataku: od hasła do procesu

Przebieg ataku pokazuje, w których miejscach można go przerwać. Opis wynika z technik MITRE ATT&CK, a nie z jednego incydentu.

Faza 1: pozyskanie poświadczeń

Atakujący, który uzyskał dostęp do jednej stacji w sieci OT, na przykład przez przejęty dostęp zdalny, wiadomość phishingową albo zainfekowany nośnik USB, szuka haseł lokalnych:

  • Wyciąga skróty haseł z pamięci procesu LSASS, czyli usługi Windows, która przechowuje poświadczenia zalogowanych użytkowników (MITRE ATT&CK, T1003.001).
  • Wykorzystuje lokalną bazę kont Windows (SAM), w której przechowywane są poświadczenia kont lokalnych.
  • Sprawdza hasła domyślne urządzeń. Zbiór SecLists zawiera 107 wpisów z fabrycznymi hasłami dla 36 producentów.

Faza 2: ruch boczny

Ruch boczny to przejście z jednej stacji na kolejne. Jeśli na wielu stacjach działa to samo hasło lokalnego administratora, atakujący może użyć techniki pass-the-hash, która uwierzytelnia się skrótem hasła zamiast hasłem. Microsoft wskazuje, że identyczne hasła lokalnych administratorów na wielu urządzeniach umożliwiają taki ruch boczny. Z każdej przejętej stacji atakujący może wyciągnąć kolejne poświadczenia.

Gdy wszystkie stacje HMI mają to samo hasło lokalnego administratora, kompromitacja jednej stacji otwiera wszystkie stacje w warstwie operatorskiej (poziom 2 modelu Purdue).

Faza 3: eskalacja uprawnień i dostęp do procesu

Ze stacji HMI lub serwera SCADA atakujący może zmieniać nastawy procesu przez interfejs operatorski, wgrywać zmienioną logikę na sterowniki PLC przez oprogramowanie inżynierskie, wyłączać alarmy albo kopiować konfigurację procesu.

Faza ataku Technika MITRE ATT&CK Kontrola przerywająca łańcuch
Pozyskanie poświadczeń T1003.001 (zrzut pamięci LSASS, Enterprise) oraz T1694.001 (hasła domyślne, ICS) Unikalne hasła lokalnych administratorów, zmiana haseł domyślnych i ochrona poświadczeń domenowych.
Ruch boczny T0859 (Valid Accounts) Unikalne hasła na każdej stacji i segmentacja sieci.
Eskalacja uprawnień T0890 (Exploitation for Privilege Escalation) Zasada najmniejszych uprawnień i aktualizacje systemu.
Manipulacja procesem T0836 (Modify Parameter) Monitorowanie zmian nastaw i walidacja logiki na sterowniku.

Kontrole dla środowisk ICS

1. Windows LAPS: automatyczna zmiana haseł

Windows LAPS nadaje każdej stacji inne, losowe hasło lokalnego administratora i zmienia je według polityki. Mechanizm jest częścią systemu od aktualizacji z kwietnia 2023 roku dla Windows 10 i 11 oraz Windows Server 2019 i 2022. W Windows 11 23H2 i Windows Server 2025 jest wbudowany od wydania. Starszy, osobny pakiet LAPS (MSI) jest wycofany. Windows 10 zakończył wsparcie 14 października 2025 roku, a Windows LAPS działa na nim tylko w programie rozszerzonych aktualizacji (ESU).

Windows LAPS działa tak:

  • Hasło zapisuje się w obiekcie komputera w Active Directory albo w Microsoft Entra ID.
  • W Active Directory hasło można szyfrować przed zapisem. Szyfrowanie jest opcją konfiguracji, a tryb zgodności ze starym LAPS zapisuje hasła jawnym tekstem.
  • Prawo odczytu hasła kontrolują listy ACL.
  • Okres zmiany haseł ustala polityka. Okresowa zmiana dotyczy haseł kont lokalnych zarządzanych automatycznie. Haseł kont użytkowników nie należy zmieniać okresowo bez powodu, bo NIST zabrania wymuszania okresowej zmiany haseł użytkowników.

W OT trzeba uwzględnić trzy ograniczenia:

  • Stacje poza Active Directory i Microsoft Entra ID nie obsługują Windows LAPS. Dla nich należy zastosować system zarządzania uprzywilejowanymi hasłami albo własny skrypt z bezpiecznym magazynem, bo bez rotacji hasło lokalne pozostaje stałe.
  • Aplikacje SCADA, które korzystają z konta lokalnego administratora, mogą przestać działać po zmianie hasła. Należy je przetestować z dostawcą systemu.
  • Hasła LAPS są dostępne w Active Directory, więc przejęcie Active Directory daje dostęp do wszystkich tych haseł. Dlatego Active Directory wymaga dodatkowych warstw obrony.

Przed wdrożeniem należy sprawdzić wszystkie usługi i aplikacje, które korzystają z konta lokalnego administratora, bo zmiana hasła może zatrzymać usługę. Wdrożenie należy zacząć od niewielkiej grupy stacji testowych, bo wtedy wpływ na aplikacje wychodzi na jaw bez ryzyka dla produkcji.

2. Eliminacja domyślnych haseł

NIST zaleca zmianę domyślnych haseł w urządzeniach OT i zauważa, że wiele systemów OT nie ma mechanizmu odzyskiwania hasła, więc zmianę trzeba zaplanować. W wielu sterownikach i panelach hasło wymaga narzędzia inżynierskiego i restartu urządzenia.

  1. Właściciel systemu sporządza listę urządzeń z kontami, które mają hasła domyślne: sterowniki PLC, panele HMI, przełączniki przemysłowe, sterowniki RTU i bramy protokołowe.
  2. Na początku należy zmienić hasła urządzeń dostępnych z sieci IT lub z internetu, bo to one są najłatwiejszym celem.
  3. Zmianę należy wykonać w oknie serwisowym razem z dostawcą systemu sterowania, bo restart urządzenia może zatrzymać proces.
  4. Nowe hasła należy zapisać w menedżerze haseł lub w zamkniętym sejfie, bo bez zapisu hasło może stać się nieodzyskiwalne.

3. Segmentacja i kontrola ruchu bocznego

Segmentacja ogranicza ruch boczny, nawet gdy atakujący pozyska poświadczenia. Należy ją ustawić w trzech miejscach:

  • Na zaporach między stacjami HMI należy zablokować protokoły administracji zdalnej, takie jak SMB i RPC, jeśli aplikacje ich nie wymagają. Wykorzystują je techniki ruchu bocznego.
  • Stacje operatorskie powinny komunikować się ze sterownikami PLC i serwerem SCADA. Bezpośrednia komunikacja między stacjami operatorskimi ułatwia ruch boczny.
  • Dostęp do narzędzi programowania sterowników należy ograniczyć do dedykowanej sieci wirtualnej (VLAN) stacji inżynierskich.

Szczegóły architektury opisuje artykuł o segmentacji sieci w ochronie systemów OT.

4. Monitorowanie i wykrywanie

Wykrywanie prób nadużycia kont administratora uzupełnia zapobieganie:

  • Na stacjach OT należy rejestrować zdarzenia logowania Windows: 4624 (udane), 4625 (nieudane) i 4672 (przydzielenie uprawnień specjalnych). Zdarzenie 4672 powstaje także przy każdym logowaniu konta SYSTEM, dlatego trzeba odfiltrować konta systemowe, bo inaczej zalewa dziennik.
  • Alert powinien zgłaszać logowanie konta administratora na stacji, na której nigdy wcześniej się nie logowało.
  • Ochrona stacji roboczej (EDR) powinna wykrywać próby odczytu pamięci procesu LSASS. Zdarzenie dostępu do procesu rejestruje narzędzie Sysmon pod numerem 10.
  • System wykrywania zagrożeń w sieci OT (NDR) powinien zgłaszać nietypowy ruch uwierzytelniający.

5. Wzmacnianie Active Directory w strefie OT

Jeśli sieć OT korzysta z Active Directory (w dedykowanym lesie albo w jednostce organizacyjnej lasu korporacyjnego), należy zastosować następujące kontrole:

Kontrola Opis
Model warstw administracyjnych Konta administracyjne OT nie mogą logować się do stacji IT i odwrotnie, bo przejęcie jednej warstwy nie powinno dawać dostępu do drugiej.
Grupa Protected Users Konta domenowe w tej grupie nie mogą używać uwierzytelniania NTLM, a stacja nie buforuje ich poświadczeń. Grupa nie dotyczy kont lokalnych. Nie należy dodawać do niej kont usług i komputerów.
Credential Guard Chroni skróty NTLM, bilety Kerberos TGT i poświadczenia domenowe w izolowanym środowisku, ale nie chroni bazy SAM, czyli kont lokalnych. Konta lokalne chroni Windows LAPS.
AdminSDHolder Należy okresowo sprawdzać uprawnienia do obiektów chronionych w Active Directory, bo zmiana tych uprawnień pozwala utrwalić dostęp.
Grupowe konta usług zarządzane (gMSA) Dla usług SCADA, które je obsługują, należy użyć kont z hasłem zarządzanym automatycznie, zamiast kont ze statycznym hasłem.

Credential Guard działa w edycjach Enterprise i Education systemu Windows (w edycji Pro nie), wymaga wirtualizacyjnych funkcji zabezpieczeń (VBS) i Secure Boot. Od Windows 11 22H2 i Windows Server 2025 jest domyślnie włączony na stacjach dołączonych do domeny, które spełniają wymagania sprzętowe. Wiele stacji OT działa na wersjach LTSC lub Pro, więc przed wdrożeniem należy sprawdzić edycję.

6. Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA)

MFA dla dostępu administracyjnego do stacji OT należy wdrożyć na serwerach pośredniczących (jump serwerach), stacjach inżynierskich i w zdalnych sesjach RDP do stref OT. Bezpośredni dostęp do HMI na hali produkcyjnej utrudnia MFA, dlatego dla operatorów można rozważyć karty lub tokeny sprzętowe.

Norma IEC 62443-3-3 opisuje to jako możliwości systemu. System powinien umieć wymagać MFA przy dostępie przez sieci niezaufane i we wszystkich sieciach. Poziom docelowy wynika z oceny ryzyka.

Lista kontrolna zabezpieczenia kont lokalnych w ICS

  • Wszystkie domyślne hasła na sterownikach PLC, panelach HMI, przełącznikach przemysłowych i sterownikach RTU są zmienione.
  • Windows LAPS działa na stacjach Windows dołączonych do domeny.
  • Stacje bez domeny mają mechanizm zmiany haseł, na przykład system zarządzania uprzywilejowanymi hasłami albo skrypt z bezpiecznym magazynem.
  • Konta operatorskie są indywidualne. Wspólne konto operatorskie wymaga środków kompensacyjnych: kontroli fizycznej, ograniczenia do jednego stanowiska i audytu.
  • Przechowywanie haseł z szyfrowaniem odwracalnym jest wyłączone w polityce grupy.
  • Hasło używane jako jedyny czynnik ma co najmniej 15 znaków. Tam, gdzie system OT na to nie pozwala, wyjątek i środek kompensacyjny są zapisane.
  • Protokoły SMB i RPC między stacjami HMI są zablokowane na zaporze strefowej.
  • Zdarzenia 4624, 4625 i 4672 są rejestrowane na wszystkich stacjach OT.
  • Ochrona stacji roboczej na stacjach inżynierskich wykrywa próby odczytu pamięci procesu LSASS.
  • MFA działa na serwerach pośredniczących i stacjach inżynierskich.
  • Credential Guard jest włączony na stacjach domenowych w obsługiwanej edycji systemu.
  • Konta Active Directory z uprawnieniami administracyjnymi do zasobów OT są sprawdzane w okresie ustalonym w polityce.
  • Po każdym odejściu pracownika z dostępem administracyjnym hasła są zmieniane.

Reakcja na incydent

Jeśli konto lokalnego administratora w sieci OT jest skompromitowane, należy wykonać następujące kroki:

  1. Należy odizolować segment sieci, w którym znajduje się stacja, i zachować jej połączenie ze sterownikami PLC, jeśli jego odcięcie zatrzymałoby proces. Według CISA najpierw należy odizolować zainfekowany system od sieci, bo wtedy złośliwe oprogramowanie nie rozprzestrzenia się dalej.
  2. Wyłączenie zasilania stacji jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie da się jej odizolować od sieci. Wyłączenie usuwa dowody z pamięci ulotnej, dlatego przed nim, o ile to możliwe, należy wykonać zrzut pamięci i obrazu systemu.
  3. Hasła należy zmienić na wszystkich stacjach w segmencie, nie tylko na skompromitowanej, bo ruch boczny mógł już nastąpić.
  4. Należy przejrzeć zdarzenia 4624 typu 3 (logowanie sieciowe) i typu 10 (zdalny pulpit) na wszystkich stacjach segmentu, bo pokazują drogę atakującego.
  5. Konfigurację sterowników PLC należy porównać z kopią referencyjną, bo atakujący mógł zmienić logikę.
  6. Incydent należy zgłosić zgodnie z przepisami, które wdrażają dyrektywę NIS2 w danym kraju.

Analiza powłamaniowa przy współdzielonych kontach jest trudniejsza, bo nie da się ustalić, kto wykonał konkretne działania. To kolejny powód do indywidualnych kont i rejestrowania logowań.

Podstawa prawna

Krok / temat Gdzie to jest
Unikalne hasła, zmiana domyślnych haseł, ochrona haseł (authenticators) IEC 62443-3-3, SR 1.5
Siła haseł IEC 62443-3-3, SR 1.7
Uwierzytelnianie użytkowników, MFA (RE 2, RE 3), konto grupowe w ograniczonym środowisku IEC 62443-3-3, SR 1.1
Egzekwowanie uprawnień, model warstw administracyjnych IEC 62443-3-3, SR 2.1
Segmentacja sieci IEC 62443-3-3, SR 5.1; NIST SP 800-82 Rev. 3, 6.2.1.3
Rejestrowanie i monitorowanie IEC 62443-3-3, SR 6.1 i SR 6.2; NIST SP 800-82 Rev. 3, 6.2.6.1 i 6.3.2
Hasła w OT, domyślne i współdzielone hasła NIST SP 800-82 Rev. 3, 6.2.1.4.5
MFA w OT NIST SP 800-82 Rev. 3, 6.2.1.4.4
Długość haseł i zakaz okresowej zmiany haseł użytkowników NIST SP 800-63B-4, 3.1.1.2
Hasła domyślne jako droga dostępu do sterowników CISA AA23-335A; MITRE ATT&CK T1694.001
Zrzut pamięci LSASS MITRE ATT&CK T1003.001
Izolacja systemu i dowody w pamięci CISA #StopRansomware Guide

Gdzie pomagamy

SEQRED prowadzi testy penetracyjne, które obejmują także sieci OT. Test pokazuje, czy atakujący z jednej stacji dojdzie do kolejnych przez konta lokalne i czy segmentacja blokuje ruch boczny. Ocena bezpieczeństwa OT to inwentaryzacja zasobów oraz przegląd sieci i architektury, a audyt IEC 62443 ustala, na jakim poziomie bezpieczeństwa działają strefy i korytarze.

Dalsza lektura: artykuł o bezpieczeństwie haseł, przewodnik o zdalnym dostępie do systemów ICS, w tym o serwerach pośredniczących z MFA, oraz artykuł o zapobieganiu ransomware.

Źródła

  1. IRGC-Affiliated Cyber Actors Exploit PLCs in Multiple Sectors, Including U.S. Water and Wastewater Systems Facilities (AA23-335A) - CISA (dostęp: )
  2. Windows LAPS Overview - Microsoft Learn (dostęp: )
  3. Credential Guard - Microsoft Learn (dostęp: )
  4. Protected Users Security Group - Microsoft Learn (dostęp: )
  5. NIST SP 800-63B-4 Digital Identity Guidelines: Authentication and Authenticator Management - NIST (dostęp: )
  6. Guide to Operational Technology (OT) Security (NIST SP 800-82 Rev. 3) - NIST (dostęp: )
  7. IEC 62443-3-3:2013 System security requirements and security levels - IEC (dostęp: )
  8. Insecure Credentials: Default Credentials (T1694.001, ICS) - MITRE ATT&CK (dostęp: )
  9. OS Credential Dumping: LSASS Memory (T1003.001) - MITRE ATT&CK (dostęp: )
  10. SCADAPass - Default ICS Passwords Database (SecLists) - SecLists (dostęp: )
  11. #StopRansomware Guide - CISA (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę