Przejdź do treści

Cyberbezpieczeństwo OT

Bezpieczeństwo nośników USB w sieciach ICS - zagrożenia i kontrole

Zagrożenia USB w środowiskach OT - malware, sabotaż, eksfiltracja danych. Kontrole IEC 62443, kiosk bezpieczeństwa i polityki.

Opublikowano Zaktualizowano 11 min czytania

USBnośniki wymienneOTICSIEC 62443malwareStuxnet
Bezpieczeństwo nośników USB w sieciach ICS - zagrożenia i kontrole
Spis treści
  1. USB w odizolowanej sieci OT
  2. Skala problemu w danych z zakładów przemysłowych
  3. Trzy scenariusze ataku przez nośniki wymienne
  4. Wymagania normatywne
  5. Praktyczne kontrole bezpieczeństwa USB
  6. Przypadki ataków USB na infrastrukturę OT
  7. Polityka bezpieczeństwa nośników wymiennych
  8. Gdzie pomagamy
  9. Źródła

W sieci odizolowanej od internetu pliki i tak trafiają do systemów na nośnikach wymiennych. Nośnik omija firewalle i segmentację sieci, bo operator wkłada go bezpośrednio do stacji roboczej. Z raportu Honeywell z kwietnia 2024 roku i wytycznych NIST SP 1334 z września 2025 roku wynika, że:

  • 51% wykrytego złośliwego oprogramowania (malware) zaprojektowano do rozprzestrzeniania się przez nośniki USB, a w raporcie za 2019 rok było to 9%;
  • 82% wykrytego malware może zakłócić procesy przemysłowe;
  • NIST dzieli zabezpieczenia nośników na cztery grupy: proceduralne, fizyczne, techniczne oraz transport i sanityzację.

Przykładem jest incydent z grudnia 2017 roku (Operation Copperfield). Pracownik nocnej zmiany u operatora infrastruktury krytycznej na Bliskim Wschodzie podłączył do współdzielonej stacji roboczej pendrive z filmem “La La Land”. Na nośniku był trojan zdalnego dostępu (RAT) oparty na H-Worm. Oprogramowanie ochronne stacji zatrzymało go, zanim wyrządził szkody. Według firmy Nyotron głównym celem kampanii było wykradanie danych na potrzeby rozpoznania infrastruktury krytycznej.

Nośniki wymienne służą do ataków na systemy IT i OT od Stuxneta, wykrytego w 2010 roku, i od Agent.BTZ w sieciach Departamentu Obrony USA.

USB w odizolowanej sieci OT

Wiele sieci OT (technologii operacyjnej, czyli systemów sterujących procesami przemysłowymi) jest odizolowanych od internetu. Ta izolacja sprawia, że do sieci OT trafiają na nośnikach wymiennych aktualizacje oprogramowania układowego, pliki konfiguracyjne, logi diagnostyczne i oprogramowanie serwisowe.

Pracownicy i dostawcy zewnętrzni regularnie przynoszą do sieci OT:

  • pendrive’y z aktualizacjami oprogramowania sterowników PLC (programowalnych sterowników logicznych) i systemów nadzorczych SCADA;
  • laptopy serwisowe z narzędziami diagnostycznymi;
  • dyski zewnętrzne z kopiami zapasowymi konfiguracji;
  • nośniki z dokumentacją techniczną i schematami.

Każdy z tych nośników mógł wcześniej znajdować się w sieci biurowej, domowej lub w infrastrukturze innego klienta. Zainfekowany nośnik przenosi malware do odizolowanej sieci i omija przy tym firewalle, systemy wykrywania włamań (IDS) i segmentację sieci.

Skala problemu w danych z zakładów przemysłowych

Firma Honeywell od kilku lat publikuje raporty o zagrożeniach przenoszonych przez USB w środowiskach przemysłowych. Raporty opierają się na danych z jej systemu Secure Media Exchange (SMX), który skanuje nośniki wymienne w zakładach na całym świecie.

Kilka liczb

Wartość Co oznacza Źródło
51% Połowa wykrytego malware (51%) została zaprojektowana do rozprzestrzeniania się przez USB, a w raporcie za 2019 rok było to 9%. Honeywell, USB Threat Report 2024
82% Spośród wykrytego malware 82% może zakłócić procesy przemysłowe. Honeywell, USB Threat Report 2024
1 na 4 Jeden na cztery incydenty obsłużone przez zespół reagowania Honeywell dotyczył zdarzenia z użyciem USB. Honeywell, Cyber Threat Report 2025
31 mln System SMX sprawdził ponad 31 mln plików w IV kwartale 2024 i I kwartale 2025 roku. Honeywell, Cyber Threat Report 2025

Raport Honeywell z kwietnia 2024 roku pokazuje, że 51% wykrytego malware zaprojektowano do rozprzestrzeniania się przez nośniki USB. To sześciokrotny wzrost w porównaniu z 9% w raporcie za 2019 rok. Spośród wykrytego malware 82% może zakłócić procesy przemysłowe: operator traci podgląd procesu (loss of view) albo kontrolę nad nim (loss of control).

W IV kwartale 2024 i I kwartale 2025 roku system SMX sprawdził ponad 31 mln plików i zablokował blisko 5 000 z nich. W I kwartale 2025 roku wykrył 1 826 unikalnych zagrożeń USB, w tym 124 nigdy wcześniej niewidziane warianty. Jeden na cztery incydenty obsłużone przez zespół reagowania na incydenty Honeywell dotyczył zdarzenia typu USB plug-and-play.

Trzy scenariusze ataku przez nośniki wymienne

Scenariusz 1: Zainfekowany nośnik z sieci biurowej lub domowej

Pracownik kopiuje na pendrive prezentację ze służbowego laptopa, a w domu używa tego samego nośnika na komputerze osobistym. Nośnik zostaje zainfekowany. Następnego dnia pracownik przynosi go do zakładu i podłącza do stacji inżynierskiej w sieci OT. Malware przenosi się do odizolowanej sieci.

Podobnie rozprzestrzeniał się Stuxnet, między innymi przez zainfekowane nośniki USB i pliki projektowe Step 7. Samo wyświetlenie zawartości nośnika w Eksploratorze Windows wystarczało do uruchomienia kodu wykorzystującego lukę w obsłudze plików .LNK.

Scenariusz 2: Laptop serwisowy dostawcy zewnętrznego

Integrator systemu automatyki przyjeżdża z laptopem, na którym przechowuje oprogramowanie serwisowe, pliki konfiguracyjne i narzędzia diagnostyczne. Ten sam laptop był używany u innych klientów i podłączany do różnych sieci. Jeśli został zainfekowany, przenosi malware do każdej kolejnej instalacji, do której się podłączy.

Scenariusz 3: Spreparowane pliki projektowe lub aktualizacje

Atakujący modyfikują pliki projektowe sterowników PLC lub pakiety aktualizacji oprogramowania układowego i osadzają w nich złośliwy kod. Gdy technik wgrywa taki plik na kontroler, malware zyskuje bezpośredni dostęp do warstwy sterowania procesem.

WARNING

Przez port USB atakuje się także klawiaturą z przeprogramowanym oprogramowaniem układowym (BadUSB) oraz zewnętrznymi dyskami twardymi. Każde urządzenie podłączane przez port USB jest potencjalnym wektorem ataku.

Wymagania normatywne

IEC 62443

IEC 62443 opisuje zabezpieczenia nośników wymiennych w kilku częściach. To, które z nich obowiązują w danej strefie, zależy od docelowego poziomu bezpieczeństwa (SL-T) ustalonego w ocenie ryzyka według IEC 62443-3-2.

Zabezpieczenie Opis Odniesienie
Blokada urządzeń przenośnych System sterowania potrafi zablokować użycie nośników wymiennych i innych urządzeń przenośnych. IEC 62443-3-3 SR 2.3 a)
Autoryzacja i ograniczenie przenoszenia System sterowania potrafi dopuścić urządzenie przenośne dopiero po autoryzacji zależnej od kontekstu i ograniczyć przenoszenie kodu i danych. Wzmocnienie RE(1) pozwala sprawdzić, czy urządzenie spełnia wymagania strefy. IEC 62443-3-3 SR 2.3 b), c), RE(1)
Ochrona przed złośliwym kodem System sterowania potrafi chronić się przed złośliwym kodem przenoszonym między innymi na nośnikach wymiennych (USB), wykrywać go i zgłaszać. IEC 62443-3-3 SR 3.2
Ograniczenie kodu mobilnego System sterowania potrafi ograniczyć wykonywanie i przenoszenie kodu mobilnego. IEC 62443-3-3 SR 2.4
Zasada najmniejszego przywileju System sterowania egzekwuje uprawnienia przypisane użytkownikom, także przy operacjach na nośnikach. IEC 62443-3-3 SR 2.1
Rejestrowanie zdarzeń System sterowania rejestruje zdarzenia bezpieczeństwa potrzebne do audytu. IEC 62443-3-3 SR 2.8
Nośniki integratora Integrator ma proces, który zapewnia, że komponenty i nośniki, które dostarcza do instalacji, są wolne od znanego złośliwego oprogramowania przed użyciem, a nośniki serwisowe służą tylko tej instalacji. IEC 62443-2-4 SP.10.05 (BR, RE(1), RE(2))

Te zabezpieczenia wdraża się dla każdej strefy i każdego korytarza osobno. Segmentację opisuje artykuł o Defense in Depth w systemach DCS.

NIST SP 800-82 Rev. 3 i NIST SP 1334

NIST SP 800-82 Rev. 3 (Guide to Operational Technology Security, wrzesień 2023) zawiera nakładkę zabezpieczeń (OT overlay) na SP 800-53 Rev. 5. Nakładka wskazuje, które zabezpieczenia, w tym dotyczące nośników wymiennych, stosuje się w środowiskach OT.

We wrześniu 2025 roku NIST opublikował dodatkowo SP 1334 “Reducing the Cybersecurity Risks of Portable Storage Media in OT Environments”, poświęcony wyłącznie bezpieczeństwu nośników przenośnych. NIST dzieli zabezpieczenia na cztery grupy:

  1. Zabezpieczenia proceduralne. Organizacja zatwierdza każdy nośnik, kupuje nośniki z szyfrowaniem sprzętowym i szkoli pracowników z procedur.
  2. Zabezpieczenia fizyczne. Organizacja bezpiecznie przechowuje, etykietuje i inwentaryzuje nośniki.
  3. Zabezpieczenia techniczne. System skanuje nośniki w poszukiwaniu malware, blokuje porty i szyfruje dane na nośniku algorytmem z certyfikatem FIPS (standardu NIST).
  4. Transport i sanityzacja. Organizacja weryfikuje integralność plików skrótem (hash) lub sumą kontrolną i bezpiecznie kasuje dane z nośników.

TIP

Przy przekazywaniu plików między integratorem a operatorem instalacji należy zweryfikować skrót (hash) lub sumę kontrolną. Dzięki temu można potwierdzić, że plik nie został zmodyfikowany w transporcie.

Praktyczne kontrole bezpieczeństwa USB

Kiosk bezpieczeństwa (scanning kiosk)

Kiosk bezpieczeństwa to fizyczne stanowisko, na którym nośniki wymienne są skanowane przed dopuszczeniem do sieci OT. Każdy nośnik musi przejść skanowanie, zanim zostanie użyty w strefie produkcyjnej.

Rozwiązania tej klasy składają się z czterech elementów:

  • fizyczny kiosk skanujący nośniki;
  • silnik detekcji zagrożeń;
  • portal zarządzania zagrożeniami dla całej organizacji;
  • agent na stacjach końcowych, który wymusza polityki.

Lista kontrolna: wdrożenie kontroli USB w środowisku OT

  • Należy spisać wszystkie porty USB w sieci OT (więcej o inwentaryzacji), bo nie da się zabezpieczyć portu, o którym nikt nie wie.
  • Należy dopuścić do użytku tylko zarejestrowane nośniki USB, bo nieznany nośnik może zawierać malware.
  • Należy zainstalować kiosk bezpieczeństwa, który skanuje nośniki przed wejściem do strefy OT, bo skanowanie wykrywa znane malware, zanim trafi ono do sieci OT.
  • Należy fizycznie zablokować nieużywane porty USB (zaślepki, blokady lub wyłączenie w BIOS, czyli w oprogramowaniu układowym płyty głównej), bo zablokowany port nie przyjmie żadnego urządzenia.
  • Należy oznaczyć nośniki kolorem i używać oddzielnych nośników dla sieci OT, biurowej i prywatnych, bo nośnik z sieci biurowej mógł zostać zainfekowany.
  • Należy zastosować szyfrowanie sprzętowe na wszystkich nośnikach dopuszczonych do użytku w OT, bo szyfrowanie chroni dane na zgubionym nośniku.
  • Należy wymagać od dostawców zewnętrznych skanowania laptopów i nośników przed wejściem na teren zakładu, bo laptop używany u wielu klientów może przenieść zakażenie.
  • Należy wdrożyć kwarantannę sieciową dla połączeń urządzeń dostawców usług zewnętrznych, bo stan urządzenia dostawcy nie jest znany przed podłączeniem.
  • Należy rejestrować i audytować wszystkie operacje podłączania nośników USB w sieci OT, bo zapis pozwala ustalić źródło zakażenia.
  • Należy regularnie szkolić pracowników i dostawców ze scenariuszy ataków USB, bo pracownik, który zna te scenariusze, rozpozna je na swoim stanowisku.

Porównanie metod ochrony

Metoda Skuteczność (ocena autorów) Koszt wdrożenia Wpływ na operacje Zastosowanie
Blokada fizyczna portów Wysoka Niski Wysoki (utrudnia legalne użycie) Stacje bez potrzeby USB
Lista dozwolonych nośników Wysoka Średni Średni Wszystkie stacje z USB
Kiosk skanujący Bardzo wysoka Wysoki Niski (punkt kontrolny) Wejścia do stref OT
Szyfrowanie nośników Średnia (szyfrowanie chroni dane na nośniku i nie zatrzymuje malware) Średni Niski Nośniki z danymi wrażliwymi
Dezaktywacja USB w BIOS Bardzo wysoka Niski Bardzo wysoki Systemy niewymagające USB
Agent na stacji roboczej Wysoka Wysoki Niski Stacje robocze OT

Przypadki ataków USB na infrastrukturę OT

Rok Incydent Wektor USB Skutek
2008 Agent.BTZ Zainfekowany pendrive włożony do laptopa wojskowego w bazie na Bliskim Wschodzie Kod przedostał się do sieci jawnych i niejawnych Dowództwa Centralnego USA.
2010 Stuxnet Nośniki USB i pliki projektowe Step 7 Według szacunku ISIS Iran wymienił w latach 2009-2010 około 1 000 wirówek w Natanz, co mógł spowodować Stuxnet.
2017 Operation Copperfield Pendrive z filmem “La La Land” Trojan zdalnego dostępu został zatrzymany na współdzielonej stacji roboczej operatora infrastruktury krytycznej na Bliskim Wschodzie, zanim wyrządził szkody.
2024-2025 Wykrycia robaka Ramnit Nośniki USB w zakładach przemysłowych Według Honeywell Ramnit stanowił 37% plików zablokowanych przez jego system skanowania nośników.

Polityka bezpieczeństwa nośników wymiennych

Organizacja potrzebuje polityki nośników, którą wspierają zabezpieczenia techniczne. Polityka składa się z reguł dla pracowników i dla dostawców zewnętrznych.

Dla pracowników:

  • Pracownik nie podłącza prywatnych nośników USB do sieci OT, bo nośnik używany w domu mógł zostać zainfekowany.
  • Pracownik skanuje każdy nośnik przed użyciem, bo zakażenia nie widać gołym okiem.
  • Nośniki przeznaczone wyłącznie dla sieci OT mają unikalne oznaczenie, bo wtedy od razu widać nośnik z innej sieci.
  • Pracownik zgłasza każde podłączenie nieznanego urządzenia, bo zgłoszenie pozwala sprawdzić stację, zanim zakażenie się rozejdzie.

Dla dostawców zewnętrznych:

  • Dostawca wymienia dane wyłącznie przez zatwierdzone mechanizmy kontrolne, bo każdy inny kanał omija skanowanie.
  • Dostawca skanuje programem antywirusowym laptopy i nośniki przed wejściem na teren zakładu, bo laptop używany u wielu klientów może przenieść zakażenie.
  • Dostawca szyfruje całe dyski komputerów przenośnych używanych do celów serwisowych, bo zgubiony laptop serwisowy zawiera konfiguracje instalacji.
  • Urządzenia dostawców łączą się z siecią przez kwarantannę sieciową, bo stan takiego urządzenia nie jest znany przed podłączeniem.

NOTE

Kontrole USB należy powiązać z szerszym programem bezpieczeństwa OT. Inwentaryzacja portów USB jest częścią inwentaryzacji zasobów ICS, a zasady kontroli nośników muszą być spójne z segmentacją sieci OT i modelem stref i korytarzy.

Gdzie pomagamy

Pomagamy organizacjom przemysłowym w ocenie ryzyka związanego z nośnikami wymiennymi podczas oceny bezpieczeństwa OT, w projektowaniu polityk bezpieczeństwa USB zgodnych z IEC 62443 podczas audytu IEC 62443 oraz we wdrażaniu rozwiązań technicznych, od kiosków skanujących po listy dozwolonych nośników i monitoring portów. Do rozmowy zapraszamy przez formularz kontaktowy.

Źródła

  1. Honeywell GARD USB Threat Report 2024 - strona raportu Honeywell z kwietnia 2024 (treść raportu za formularzem) (dostęp: )
  2. Honeywell on cybersecurity in 2024 - USB devices continue to pose major threat - Security On Screen - 51% malware zaprojektowanego pod USB, wzrost z 9% w raporcie za 2019 (dostęp: )
  3. Honeywell's 2024 USB Threat Report reveals significant rise in malware frequency - Industrial Cyber - 82% wykrytego malware zdolnego spowodować utratę widoczności lub sterowania (dostęp: )
  4. Honeywell 2025 Cyber Threat Report - 1 826 unikalnych zagrożeń USB i 124 nowe warianty w I kw. 2025; Ramnit 37% zablokowanych plików (dostęp: )
  5. Ramnit Malware Infections Spike in OT as Evidence Suggests ICS Shift - SecurityWeek - ponad 31 mln plików sprawdzonych i blisko 5 000 zablokowanych w IV kw. 2024 i I kw. 2025 (dostęp: )
  6. Honeywell 2025 Cyber Threat Report (Help Net Security) - Help Net Security - jeden na cztery incydenty obsłużone przez zespół reagowania Honeywell dotyczył USB (dostęp: )
  7. NIST SP 1334: Reducing the Cybersecurity Risks of Portable Storage Media in OT Environments - NIST - wytyczne NIST z września 2025 dotyczące nośników przenośnych w OT (dostęp: )
  8. NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security - przewodnik NIST po bezpieczeństwie OT
  9. IEC 62443 Compliance and Removable Media (Honeywell) - wymagania IEC 62443 dla nośników wymiennych
  10. Nyotron - Operation Copperfield - szczegóły ataku Operation Copperfield
  11. Another Cyberattack Spotted Targeting Mideast Critical Infrastructure Organizations - Dark Reading - Copperfield zatrzymany na współdzielonej stacji, pendrive z filmem, związek z H-Worm (dostęp: )
  12. Defending a New Domain (W. Lynn, Foreign Affairs, 2010) - incydent z 2008 roku - zainfekowany pendrive włożony do laptopa wojskowego w bazie na Bliskim Wschodzie (dostęp: )
  13. Did Stuxnet Take Out 1,000 Centrifuges at the Natanz Enrichment Plant? - ISIS - wymiana ok. 1 000 wirówek IR-1, Stuxnet jako możliwa przyczyna (dostęp: )
  14. NIST Publishes Guide for Protecting ICS Against USB-Borne Threats (SecurityWeek) - omówienie NIST SP 1334

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę