Przejdź do treści

Cyberbezpieczeństwo OT

Fuzzowanie programem AFL - jak szukać podatności w oprogramowaniu ICS

Fuzzowanie (fuzzing) programem AFL/AFL++ - technika poszukiwania podatności w oprogramowaniu ICS. Przykład analizy biblioteki DLMS do odczytu liczników energii.

Opublikowano Zaktualizowano 8 min czytania

fuzzingAFLDLMStesty bezpieczeństwavulnerability researchICS
Fuzzowanie programem AFL - jak szukać podatności w oprogramowaniu ICS
Spis treści
  1. Czym jest fuzzowanie
  2. Studium przypadku: GuruxDLMS.c
  3. Narzędzia do fuzzowania oprogramowania OT
  4. Fuzzowanie jako element testów bezpieczeństwa OT
  5. Gdzie pomagamy
  6. Źródła

Parser protokołu w urządzeniu dostępnym z sieci przetwarza dane od każdego, kto nawiąże połączenie, więc jeden błędny komunikat może zatrzymać usługę. Test ręczny nie sprawdzi wszystkich kombinacji pól, a fuzzer sprawdza ich miliony. Z notatek wydania i kodu biblioteki GuruxDLMS.c wynika, że:

  • fuzzowanie programem AFL wykryło w 2019 r. awarię w analizie komunikatu AARQ, czyli żądania nawiązania połączenia w protokole DLMS,
  • przyczyną była wartość pola unusedBits większa niż 8 w funkcji apdu_parseProtocolVersion,
  • poprawka weszła do wydania z 3 czerwca 2019 r., a notatki wydania nie podają numeru CVE,
  • test dotyczył serwera przykładowego biblioteki, a nie fizycznego licznika.

Czym jest fuzzowanie

Fuzzowanie (fuzzing, fuzz testing) polega na dostarczaniu programowi losowo wygenerowanych lub zmodyfikowanych danych wejściowych i obserwowaniu, czy któreś z nich powodują nieprawidłowe działanie. Nieprawidłowe działanie to na przykład awaria, wyciek pamięci lub nieskończona pętla. Metoda wykrywa błędy dostępu do pamięci (buffer overflow, use after free, odczyt i zapis poza granicami bufora), które występują w programach napisanych w C i C++.

Nowoczesne fuzzery, takie jak AFL++, korzystają z instrumentacji: program informuje fuzzer, które fragmenty kodu wykonał. Fuzzer tworzy nowe dane na podstawie tych, które wcześniej odkryły nowe ścieżki w kodzie. Dzięki temu zwiększa pokrycie kodu zamiast losowo “strzelać”.

AFL++ jest rozwijanym forkiem oryginalnego AFL. Kroki poniżej powstały z użyciem AFL, a przy nowych testach należy stosować AFL++, ponieważ to on jest obecnie rozwijany.

Dlaczego fuzzowanie jest ważne dla OT

Oprogramowanie urządzeń przemysłowych, takich jak sterowniki PLC, RTU, liczniki energii i kontrolery BMS, jest często napisane w C lub C++ i przetwarza dane z sieci. Używa do tego protokołów Modbus, DNP3, DLMS lub OPC. Podatność w parserze takiego protokołu może umożliwić przejęcie urządzenia albo jego zatrzymanie. MITRE ATT&CK for ICS opisuje techniki Exploitation of Remote Services (T0866) i Denial of Service (T0814), które wykorzystują takie błędy.

Forescout opisuje w raporcie z 2026 r., że w 2025 r. opublikowano rekordową liczbę poradników ICS. Najczęściej dotknięte zasoby to urządzenia poziomu 1 modelu Purdue, czyli sterowniki polowe, RTU, PLC i IED.

Wskaźnik za rok 2025 Wartość
Liczba CVE opisanych w poradnikach ICS 2 155
Liczba poradników ICS (Forescout określa ją jako rekord) 508

Fuzzowanie jest przydatne z trzech powodów:

  • Fuzzer sprawdza dane, których nikt nie wpisałby ręcznie, dlatego znajduje błędy, które test ręczny pomija.
  • Fuzzer pracuje bez nadzoru, więc może działać przez noc lub weekend.
  • Każdy znaleziony crash można odtworzyć tym samym plikiem wejściowym, więc programista może sprawdzić, czy poprawka działa.

Studium przypadku: GuruxDLMS.c

Cel: biblioteka DLMS do odczytu liczników energii

GuruxDLMS.c to otwartoźródłowa implementacja protokołu DLMS/COSEM, który służy do zdalnego odczytu liczników energii. Serwer oparty na tej bibliotece przetwarza dane od każdego, kto nawiąże połączenie. Celem testu było sprawdzenie, czy spreparowany komunikat zatrzyma taki serwer.

Krok 1: Przygotowanie programu do fuzzowania

AFL dostarcza dane wejściowe przez plik i przekazuje programowi ścieżkę do niego jako argument wiersza poleceń. Dlatego należy przepisać przykładowy serwer, który domyślnie nasłuchuje na porcie TCP, tak aby czytał dane z pliku:

// GuruxDLMSSimpleServerExample/src/main.c (zmodyfikowany)
int main(int argc, char **argv){
  unsigned char data;
  FILE *f;
  if(argc < 2){
    puts("Error. Please provide a filename");
    return 1;
  }
  svr_init(&settings, 1, DLMS_INTERFACE_TYPE_HDLC,
           HDLC_BUFFER_SIZE, PDU_BUFFER_SIZE,
           frame, HDLC_BUFFER_SIZE, pdu, PDU_BUFFER_SIZE);
  svr_InitObjects(&settings);
  if(svr_initialize(&settings)){
    puts("Server init error");
    return 2;
  }
  if(!(f = fopen(argv[1], "rb"))){
    puts("Error reading file");
    return 3;
  }
  while(fread(&data, sizeof(unsigned char), 1, f)){
    if(svr_handleRequest3(&settings, data, &reply)){
      puts("Error when handling request");
      break;
    }
    if(reply.size != 0){
      printf("Server reply: %s\n", reply.data);
      bb_clear(&reply);
    }
  }
  fclose(f);
  return 0;
}

Logika przetwarzania danych pozostaje taka sama jak w oryginalnym serwerze, zmienia się tylko źródło danych: plik zamiast połączenia TCP. Dzięki temu znalezione błędy dotyczą kodu parsera, a nie wprowadzonych zmian.

Krok 2: Kompilacja z instrumentacją

AFL wymaga kompilacji programu z instrumentacją, czyli specjalnym kodem śledzącym, które fragmenty programu się wykonują. Dodatkowo należy użyć AddressSanitizer (ASAN), narzędzia kompilatora, które zatrzymuje program po wykryciu nieprawidłowego dostępu do pamięci i wskazuje dokładne miejsce w kodzie.

# Kompilator gcc zastąpić przez afl-clang-fast (AFL++)
# Do CFLAGS i LFLAGS dodać flagę -fsanitize=address
cd development && make
cp lib/libgurux_dlms_c.a ../GuruxDLMSSimpleServerExample/obj/
cd ../GuruxDLMSSimpleServerExample && make

Krok 3: Przygotowanie danych wejściowych

AFL potrzebuje katalogu z przykładowymi danymi wejściowymi, z których tworzy mutacje. Najlepiej użyć poprawnych ramek DLMS. Gdy ich brakuje, wystarczy nawet pojedyncza spacja:

mkdir input output
echo ' ' > input/1

Fuzzer stopniowo odkrywa poprawną komunikację DLMS na podstawie pokrycia kodu, ale z sensownymi danymi startowymi proces przebiega szybciej.

Krok 4: Uruchomienie fuzzera

afl-fuzz -i input/ -o output/ bin/gurux.dlms.simple.server.bin @@

Symbol @@ oznacza miejsce, w które AFL podstawia ścieżkę do wygenerowanego pliku. Ekran statusu pokazuje liczbę odkrytych ścieżek (paths discovered), a przy odpowiednim pokryciu kodu także pliki powodujące crash.

Problem: sumy kontrolne

Po kilku godzinach fuzzer nie odnajdywał nowych ścieżek. Protokół DLMS weryfikuje sumy kontrolne wiadomości, więc parser odrzuca zmutowane dane z błędną sumą, zanim dotrą do głębszego kodu. Według dokumentacji AFL++ fuzzer ma ograniczone pokrycie, gdy sumy kontrolne obejmują całość testowanego formatu.

TIP

Rozwiązania problemu sum kontrolnych w fuzzowaniu:

  • Wyłączenie weryfikacji w testowanym kodzie. Dokumentacja AFL++ wskazuje tę metodę jako pierwszą, a w tym teście zastosowano właśnie ją.
  • Postprocesor (funkcja post_process w mechanizmie custom mutatorów AFL++), który dodaje poprawne sumy do danych przed uruchomieniem programu.
  • Libprotobuf-mutator dla protokołów, których strukturę opisuje definicja protobuf.

Wyłączenie weryfikacji wystarcza do znalezienia błędów w parserze. Aby wykorzystać błąd w teście penetracyjnym na działającym urządzeniu, wysyłane dane muszą mieć poprawne sumy, ponieważ urządzenie je weryfikuje.

Krok 5: Znaleziona podatność

Po wyłączeniu weryfikacji sum kontrolnych i ponownym uruchomieniu fuzzera AFL znalazł pliki powodujące crash. Analiza z ASAN wskazała przyczynę:

==10691==ERROR: AddressSanitizer: stack-buffer-overflow
  on address 0x7fffffffd5c1
  at pc 0x7ffff6ee2397
READ of size 8187 at 0x7fffffffd5c1 thread T0
    #0 __asan_memcpy
    #1 ba_copy src/bitarray.c:203
    #2 apdu_parseProtocolVersion src/apdu.c:1067
    #3 apdu_parsePDU src/apdu.c:1428
    #4 svr_HandleAarqRequest src/server.c:325
    #5 svr_handleCommand src/server.c:2398
    #6 svr_handleRequest3 src/server.c:2467

W funkcji apdu_parseProtocolVersion() wartość zmiennej unusedBits, odczytana z danych wejściowych, mogła przekroczyć 8. Funkcja przekazywała ją do ba_copy(), a ta czytała poza granicami bufora na stosie, co ASAN zgłosił jako stack-buffer-overflow. Obecny kod biblioteki zwraca w takim przypadku DLMS_ERROR_CODE_INVALID_PARAMETER, a notatki wydania 20190603.1 wymieniają tę poprawkę.

Ocena podatności

Notatki wydania opisują błąd jako awarię analizy AARQ. Stos wywołań prowadzi przez svr_HandleAarqRequest, czyli obsługę żądania nawiązania połączenia, więc awarię wywołuje komunikat wysłany na początku sesji.

Test dotyczył serwera przykładowego biblioteki, przepisanego do czytania z pliku, a nie fizycznego licznika. Skutek dla licznika zależy od oprogramowania urządzenia, które używa biblioteki.

Nadmiarowe dane skopiowane z bufora nie były wysyłane w odpowiedzi, więc błąd nie powodował wycieku danych. Także w wersji bez ASAN niektóre wywołania kończyły się błędem segmentacji, co wystarcza do zatrzymania usługi.

Narzędzia do fuzzowania oprogramowania OT

Narzędzie Typ Zastosowanie w OT Uwagi
AFL++ Mutacje sterowane pokryciem kodu Biblioteki protokołów, na przykład DLMS lub Modbus. Fork AFL (wydanie 5.03c według README). Obsługuje tryb CMPLOG i custom mutatory.
libFuzzer Test w procesie, sterowany pokryciem kodu Parsery i biblioteki. Pierwotni autorzy zakończyli aktywne prace i rozwijają Centipede, a poważne błędy są nadal naprawiane.
Honggfuzz Sterowany pokryciem kodu, wieloprocesowy i wielowątkowy Parsery i biblioteki. Tryb persistent testuje API wewnątrz procesu.
Boofuzz Oparty na generowaniu danych, sieciowy Protokoły OT przez sieć, na przykład Modbus TCP. Następca Sulley. Testuje przez sieć, więc nie wymaga kodu źródłowego celu.
Peach Fuzzer Oparty na modelu, sieciowy Złożone protokoły sieciowe. GitLab udostępnił rdzeń Peach jako Protocol Fuzzer Community Edition.

TIP

Dla protokołów OT z sumami kontrolnymi (DLMS, DNP3, Modbus) należy połączyć dwie metody. AFL++ z custom mutatorem, który dodaje poprawne ramki i sumy, głęboko testuje parser, gdy dostępny jest kod źródłowy. Boofuzz testuje protokół przez sieć i sprawdza także fizyczne urządzenie (PLC, licznik), ponieważ nie potrzebuje kodu źródłowego.

Fuzzowanie jako element testów bezpieczeństwa OT

Fuzzowanie należy stosować w procesie wytwarzania oprogramowania OT (SDL, Security Development Lifecycle) oraz podczas testów penetracyjnych urządzeń. Wyniki uzupełniają segmentację sieci i monitoring w modelu defense in depth, ponieważ fuzzowanie usuwa błędy w kodzie, a segmentacja ogranicza skutki błędów, których nie znaleziono.

Zasady, które wynikają z opisanego testu:

  1. Fuzzowanie należy łączyć z przeglądem kodu, testami ręcznymi i analizą architektury, ponieważ fuzzer znajduje błędy w analizie danych, a nie błędy logiki czy konfiguracji.
  2. Gdy dostępny jest kod źródłowy, należy go skompilować z instrumentacją, ponieważ instrumentacja AFL wymaga kodu źródłowego. Bez kodu można użyć trybu QEMU w AFL++ albo fuzzowania sieciowego, na przykład Boofuzz.
  3. Obsługę sum kontrolnych należy zaplanować przed startem, ponieważ protokoły takie jak DLMS je weryfikują, a bez tego fuzzer ma ograniczone pokrycie.
  4. Znalezione błędy należy zgłosić producentowi i poczekać na poprawkę przed publikacją, ponieważ producent potrzebuje czasu na jej przygotowanie.

Gdzie pomagamy

Podczas testów penetracyjnych urządzeń OT zespół SEQRED może wykonać fuzzowanie parserów protokołów, gdy producent udostępni oprogramowanie lub urządzenie testowe. Rozmowę można zacząć przez formularz kontaktowy.

Źródła

  1. ICS Cybersecurity in 2026: Vulnerabilities and the Path Forward - Forescout (dostęp: )
  2. gurux.dlms.c 20190603.1 release notes - Gurux (dostęp: )
  3. GuruxDLMS.c - kod źródłowy (development/src/apdu.c) - Gurux (dostęp: )
  4. AFL++ - README - AFLplusplus (dostęp: )
  5. AFL++ - Fuzzing in depth - AFLplusplus (dostęp: )
  6. AFL++ - Custom mutators - AFLplusplus (dostęp: )
  7. libFuzzer - a library for coverage-guided fuzz testing - LLVM (dostęp: )
  8. Honggfuzz - README - Google (dostęp: )
  9. boofuzz: Network Protocol Fuzzing for Humans - boofuzz (dostęp: )
  10. We're open sourcing Protocol Fuzzer Community Edition! - GitLab (dostęp: )
  11. Exploitation of Remote Services, Technique T0866 - ICS - MITRE ATT&CK (dostęp: )
  12. Denial of Service, Technique T0814 - ICS - MITRE ATT&CK (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę