Przejdź do treści

Encyklopedia ataków

CryptoLocker - ransomware, który nauczył świat płacić w Bitcoinach

CryptoLocker - jeden z pierwszych ransomware łączących szyfrowanie RSA-2048 z płatnościami w Bitcoinach. Ponad 200 000 ofiar, okup szacowany od poniżej 1 do ok. 30 mln dolarów, botnet GameOver Zeus i Operacja Tovar. Historia ataku, który zmienił cyberprzestępczość.

Opublikowano 5 min czytania

CryptoLockerransomwareGameOver ZeusEvgeniy BogachevOperacja TovarBitcoin
CryptoLocker - ransomware, który nauczył świat płacić w Bitcoinach
Spis treści
  1. Anatomia szantażu - jak działał CryptoLocker
  2. GameOver Zeus - machina dystrybucji
  3. Ponad 200 000 ofiar w cztery miesiące
  4. Slavik - człowiek za kurtyną
  5. Operacja Tovar - koniec gry
  6. Dziedzictwo, które trwa
  7. Źródła

Piątego września 2013 roku tysiące ludzi na całym świecie otworzyło załącznik do e-maila. Wyglądał niewinnie - faktura, awizo pocztowe, potwierdzenie przelewu. W ciągu kilku sekund po kliknięciu ich zdjęcia rodzinne, dokumenty firmowe i archiwa pracy zaczęły znikać za ścianą szyfrowania RSA-2048. Na ekranie pojawił się czerwony zegar odliczający 72 godziny. Pod nim komunikat: zapłać 300 dolarów w Bitcoinach albo twoje pliki znikną na zawsze. Tak zaczęła się era nowoczesnego ransomware. CryptoLocker nie był pierwszym programem wymuszającym okup. Ale był jednym z pierwszych, które połączyły nieodwracalne szyfrowanie z anonimową kryptowalutą - i udowodnił, że ten model działa na masową skalę.

Anatomia szantażu - jak działał CryptoLocker

Mechanizm ataku był elegancki w swojej brutalności. Po uruchomieniu trojan łączył się z jednym z serwerów kontroli (C2) i generował parę kluczy RSA-2048. Klucz publiczny trafiał na komputer ofiary, klucz prywatny - jedyny sposób na odzyskanie danych - zostawał na serwerze przestępców. CryptoLocker szyfrował dokumenty, arkusze kalkulacyjne, zdjęcia, bazy danych. Wszystko, co miało wartość. Nie ruszał plików systemowych - komputer musiał działać, żeby ofiara mogła zapłacić.

Potem pojawiał się komunikat z czerwonym tłem i tykającym zegarem. 72 godziny. Cena: 300 dolarów lub 300 euro, płatne przez MoneyPak, Ukash albo - i tu tkwił przełom - w Bitcoinach. Dla wielu ofiar to był pierwszy kontakt z kryptowalutą w życiu. Przestępcy dosłownie uczyli ludzi, jak kupować Bitcoiny.

Jeśli ofiara nie zapłaciła w terminie, klucz prywatny miał zostać zniszczony. “Nikt i nigdy nie będzie w stanie odzyskać plików” - głosił komunikat, z charakterystycznym błędem gramatycznym zdradzającym, że autorzy nie są native speakerami angielskiego. Co ciekawe, po upływie terminu operatorzy uruchomili osobną usługę - CryptoLocker Decryption Service - gdzie spóźnieni mogli odzyskać dane za 10 Bitcoinów (ówczesne 2300 dolarów). Klasyczny upselling rodem z podręcznika marketingu, tyle że w wersji kryminalnej.

TIP

Czym dokładnie jest ransomware i jak się przed nim chronić? Przeczytaj nasz kompleksowy przewodnik po ransomware, w którym omawiamy mechanizmy działania, wektory ataku i strategie obrony.

GameOver Zeus - machina dystrybucji

CryptoLocker nie rozprzestrzeniał się sam. Jego głównym wektorem dystrybucji był botnet GameOver Zeus (GOZ) - jedna z najpotężniejszych sieci komputerów-zombie w historii internetu. GOZ to ewolucja trojana bankowego Zeus, który od 2007 roku kradł dane logowania do bankowości elektronicznej. Ale gdzie klasyczny Zeus działał w architekturze klient-serwer, GameOver Zeus wykorzystywał komunikację peer-to-peer, co czyniło go niezwykle odpornym na próby wyłączenia.

W szczytowym momencie botnet kontrolował od 500 000 do miliona zainfekowanych komputerów na całym świecie i odpowiadał za kradzież ponad 100 milionów dolarów z kont bankowych. CryptoLocker był dla operatorów GOZ dodatkowym źródłem dochodu - zamiast tylko kraść pieniądze z kont, mogli teraz szyfrować dyski i żądać okupu. Dywersyfikacja przychodów godna dyrektora finansowego.

Ponad 200 000 ofiar w cztery miesiące

Skala infekcji przerosła wszystko, co branża cyberbezpieczeństwa widziała do tej pory w kategorii ransomware. W ciągu pierwszych czterech miesięcy CryptoLocker zainfekował ponad 200 000 komputerów, głównie w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii i krajach Europy Zachodniej. Ofiarami padali pojedynczy użytkownicy, małe firmy, kancelarie prawne, gabinety lekarskie, posterunki policji. Departament policji w Swansea w Massachusetts zapłacił 750 dolarów okupu, by odzyskać swoje dane - i przyznał się do tego publicznie.

Szacunki wpływów operatorów CryptoLockera są rozbieżne: wahają się od poniżej 1 mln USD (Dell SecureWorks CTU, do grudnia 2013) do ok. 27-30 mln USD (FBI). Nawet górne szacunki wydają się skromne w porównaniu z późniejszymi atakami ransomware, ale trzeba pamiętać o kontekście. W 2013 roku Bitcoin kosztował od 100 do 1000 dolarów. Ci, którzy zapłacili okup we wczesnej fazie kampanii i nie sprzedali swoich Bitcoinów, de facto dokonali jednej z najgorszych inwestycji w historii - przekazali przestępcom aktywa warte dziś wielokrotnie więcej.

Slavik - człowiek za kurtyną

Za GameOver Zeus i CryptoLockerem stoi jedna z najbardziej poszukiwanych postaci w historii cyberprzestępczości: Evgeniy Mikhailovich Bogachev, znany pod pseudonimami “lucky12345”, “slavik” i “pollingsoon”. Rosjanin z Anapy nad Morzem Czarnym, który według FBI odpowiada za kradzież ponad 100 milionów dolarów.

W czerwcu 2014 roku Departament Sprawiedliwości USA postawił Bogachevowi zarzuty. W lutym 2015 roku FBI wyznaczyło za informacje prowadzące do jego aresztowania nagrodę w wysokości 3 milionów dolarów - największą wówczas nagrodę za cyberprzestępcę.

Ale historia Bogacheva ma jeszcze jeden wymiar. Badacze Fox-IT ustalili (prezentacja na Black Hat 2015), że infrastruktura GameOver Zeus była wykorzystywana nie tylko do przestępczości finansowej: operatorzy botnetu wydawali komendy przeszukujące zainfekowane komputery w Gruzji i Turcji pod kątem dokumentów rządowych, a po zmianach politycznych na Ukrainie także tam. Według FBI Bogachev przebywa w Rosji.

Operacja Tovar - koniec gry

Drugiego czerwca 2014 roku świat się o tym dowiedział, ale przygotowania trwały miesiące. Operacja Tovar to skoordynowana akcja FBI, Europolu, NCA (brytyjskiej Narodowej Agencji ds. Przestępczości) oraz wielu firm prywatnych i uczelni - w tym CrowdStrike, McAfee, Symantec i naukowców z Carnegie Mellon University. Celem było jednoczesne rozbicie botnetu GameOver Zeus i infrastruktury CryptoLockera.

Operacja polegała na przejęciu kontroli nad komunikacją peer-to-peer botnetu. Badacze zidentyfikowali i przejęli kluczowe węzły sieci, przekierowując ruch do kontrolowanych serwerów (tzw. sinkholing). W ciągu kilku dni botnet został skutecznie zneutralizowany. Infrastruktura CryptoLockera, zależna od GameOver Zeus, przestała działać.

Co równie ważne - w sierpniu 2014 roku firmy FireEye i Fox-IT, dysponując bazą kluczy prywatnych z przejętych serwerów, uruchomiły darmową usługę DecryptCryptoLocker, która pozwoliła ofiarom odzyskać dane bez płacenia okupu. Dla wielu osób, które przez miesiące żyły z zaszyfrowanymi dyskami, to był moment ulgi.

Dziedzictwo, które trwa

CryptoLocker działał niecałe dziewięć miesięcy. Ale zmienił cyberprzestępczość w sposób nieodwracalny. Udowodnił, że model “szyfruj i żądaj Bitcoinów” jest skalowalny, dochodowy i trudny do zwalczania. W ciągu roku od jego pojawienia się rynek zalała fala naśladowców: CryptoWall, TorrentLocker, CTB-Locker. Każdy z nich udoskonalał wzorzec, który ustanowił CryptoLocker. Dekadę później ten sam model - RSA plus kryptowaluta plus odliczanie czasu - stanowi fundament branży ransomware wartej miliardy dolarów rocznie.

Dla organizacji lekcja jest jasna: kopie zapasowe offline, segmentacja sieci, filtrowanie poczty i szkolenie użytkowników to nie opcjonalne dodatki. To fundamenty, bez których jedno kliknięcie w załącznik może kosztować firmę wszystko.

Źródła

  1. CryptoLocker Ransomware - Dell SecureWorks CTU (Sophos) (dostęp: )
  2. Justice Department targets global cybercrime botnet - FedScoop (dostęp: )
  3. U.S. Leads Multi-National Action Against GameOver Zeus Botnet and Cryptolocker Ransomware, and Charges Botnet Administrator - U.S. Department of Justice (dostęp: )
  4. FBI Offers $3 Million Reward for Alleged Russian Hacker Evgeniy Bogachev - NBC News (dostęp: )
  5. GameOver Zeus gang boss also engaged in cyber espionage - Help Net Security (dostęp: )
  6. New Site Recovers Files Locked by CryptoLocker Ransomware - Krebs on Security (dostęp: )
  7. Massachusetts cops pay CryptoLocker crooks to get their computers back - The Register (dostęp: )
  8. U.S. Leads Multi-National Action Against GameOver Zeus Botnet and Cryptolocker Ransomware, Charges Botnet Administrator - FBI (dostęp: )

Potrzebujesz wsparcia w tym obszarze?

Nasi eksperci pomogą Ci ocenić ryzyko i zaplanować kolejne kroki.

Porozmawiaj z ekspertem

Omówimy zakres, metodykę i harmonogram.

Umów rozmowę